12.04.2019 | 
Գիտություն
ԴԱՐԱԿԱԶՄԻԿ ԻՐԱԴԱՐՁՈՒԹՅՈՒՆ․ ԳԻՏՆԱԿԱՆՆԵՐԸ ՍՏԱՑԵԼ ԵՆ ՍԵՎ ԽՈՌՈՉԻ ԻՐԱԿԱՆ ՊԱՏԿԵՐԸ
ԴԱՐԱԿԱԶՄԻԿ ԻՐԱԴԱՐՁՈՒԹՅՈՒՆ․ ԳԻՏՆԱԿԱՆՆԵՐԸ ՍՏԱՑԵԼ ԵՆ ՍԵՎ ԽՈՌՈՉԻ ԻՐԱԿԱՆ ՊԱՏԿԵՐԸ
Այս տարվա ապրիլի 10-ն այսուհետ գիտության համար շատ կարևոր օր է լինելու, քանի որ հենց այս օրը մարդկությունն ունեցավ իր ամենամեծ ձեռքբերումներից մեկը՝ ստացվեց գերհսկա Սև խոռոչի ակկրեցիոն սկավառակի իրական պատկերը։

Սև խոռոչների գոյության մասին սկսել են խոսել դեռևս 18-րդ դարում, սակայն մինչ այսօր դրանց գոյությունը կրում էր բացառապես թեզիսային բնույթ, և գործնականում դրանց մասին ոչ մի ապացույց չկար։

Սակայն սև խոռոչների գոյությունն ապացուցող փաստեր հավաքող «Event Horizon Telescope» ծրագիրը փոխեց պատմությունը։ Ծրագիրը ձևավորվել է 2012 թվականին, և դրա շնորհիվ աստղաֆիզիկոսներն ուսումնասիրում են «M87» (Messier 87) գալակտիկայի Կույսի համաստեղության մեջ առկա սև խոռոչները։ Այս ծրագրի շրջանակում գիտնականները ստեղծել են մի համակարգ, որը թույլ է տալիս նրանց դիտարկումներ իրականացնել՝ օգտագործելով Հավայան կղզիների, ԱՄՆ-ի, Իսպանիայի, Մեքսիկայի, Չիլիի ու Հարավային բևեռի աստղադիտակները։ Մինչ իրենց նպատակին հասնելը գիտնականներն ամեն օր ստանում էին 350 տեռաբայթ տվյալներ, որոնք վերլուծելու համար պահանջվեց 2 տարի։ Հետո հինգ օր տևած աշխատանքներից հետո գիտնականները հավաքեցին 4 պատաբայթ տվյալներ։ Դրանց ծավալն ավելի լավ հասկանալու համար նշենք, որ եթե այս տվյալները «MP3» ձևաչափով երաժշտություն լինեին, ապա դրանց տևողությունը 8 հազար տարի կլիներ։ Այս խնդիրը լուծելու համար Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի ասպիրանտ Քեթի Բոումանն ալգորիթմ ստեղծեց։



Երկար աշխատանքներից հետո «EHT»-ի թիմն օրեր առաջ կարողացավ դիտարկել «M87» ակտիվ գալակտիկայի կենտրոնում գտնվող գերհսկա Սև խոռոչի «ստվերը»։ Սև խոռոչի իրադարձությունների հորիզոնուղու պատկերը մարդկությունը ստացել է առաջին անգամ։



Սև խոռոչի զանգվածը կազմում է մոտ 6.5 միլիարդ Արեգակի զանգված, այսինքն՝ Ծիր Կաթին գալակտիկայի կենտրոնում գտնվող գերհսկա Սև խոռոչից (Աղեղնավորի A*) մոտ 1000 անգամ շատ։ Երկու Սև խոռոչն էլ «EHT» ծրագրի դիտարկման կենտրոնում են։

Ներկայումս սև խոռոչների շրջակայքի անմիջական ուսումնասիրությունն անհնար է, սակայն արդեն հնարավոր է դիտարկել նրանց «ստվերը», այսինքն՝ Սև խոռոչի մոտակայքում լույսի մասնիկների՝ ֆոտոնների հետագծերի կորացման ու կայուն ուղեծրերի բացակայության հետևանքով պատկերի կենտրոնում պայծառության նվազումը։ Սա մեծ քայլ է նաև Էնշտեյնի հայտնի հարաբերականության տեսությունն ավելի փաստացի դարձնելու համար։

Սև խոռոչի դիտարկումը բեկումնային քայլ է ոչ միայն աստղաֆիզիկայի, այլև ընդհանրապես գիտության ոլորտում։ Լուսանկարը ստանալուց անմիջապես հետո միանգամից մի քանի երկրում կայացել է գիտաժողով՝ այն ցուցադրելու համար։

Աշխարհի գիտական հանրությունը ցնցված է և համոզված, որ այս բացահայտումից հետո աստղաֆիզիկայի դասագրքերում հարկ կլինի փոփոխություններ կատարել։

Այլ նորություններ
ՂՐՂԶՍՏԱՆՈՒՄ ԱՆՑԿԱՑՎԵԼՈՒ Է ԵԱՏՄ ՏԱՐԱԾՔՈՒՄ ԱՄԵՆԱՄԵԾ «ԵՎՐԱՍԻԱԿԱՆ ՇԱԲԱԹ-2019» ԽՈՐԱԳՐՈՎ ՀԱՄԱԺՈՂՈՎԸ
Եվրասիական տնտեսական միության (ԵԱՏՄ) գործարարները և ակտիվ երիտասարդները հանդիպելու են մեկ հարթակում՝ քննարկելու տնտեսական ինտեգրման և բիզնես համագործակցության հարցերը, որին հեռակա կարգով կարող են մասնակցել նաև ԵՊՀ տարբեր ֆակուլտետների դասախոսներ, երիտասարդ գիտնականներ, ասպիրանտներ և փորձագետներ:
ԼՈՒՅՍ ԵՆ ՏԵՍԵԼ «ԵՊՀ ՈՒԳԸ ԳԻՏԱԿԱՆ ՀՈԴՎԱԾՆԵՐԻ ԺՈՂՈՎԱԾՈՒ» ԵՐԻՏԱՍԱՐԴԱԿԱՆ ԳԻՏԱԿԱՆ ՊԱՐԲԵՐԱԿԱՆԻ 2019 ԹՎԱԿԱՆԻ ԱՌԱՋԻՆ ՀԱՄԱՐՆԵՐԸ
ԵՊՀ գիտխորհրդի նիստերի դահլիճում այսօր տեղի ունեցավ «ԵՊՀ ՈՒԳԸ գիտական հոդվածների ժողովածու» երիտասարդական գիտական պարբերականի Բնական և ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների 1.1 (27), Հումանիտար և հասարակական գիտությունների 1.2 (28) համարների շնորհանդեսը: