23.01.2020 | 
Գիտություն
«ՑԱՎՈՔ, ԱՅԺՄ ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆՆԵՐԸ ԵՎՍ ՇԱՐԺՎՈՒՄ ԵՆ ԴՊՐՈՑԻ ՕՐԻՆԱԿՈՎ, ԱՅՍԻՆՔՆ` ՄԵՆՔ ՄԱՐԴՈՒՆ ՍՈՎՈՐԵՑՆՈՒՄ ԵՆՔ ՈՉ ԹԵ ՄՏԱԾԵԼ, ԱՅԼ ԳՈՐԾԻՔ ԿԻՐԱՌԵԼ, ԲԱՅՑ ԳՈՐԾԻՔ ՍՏԵՂԾԵԼ ՉԵՆՔ ՍՈՎՈՐԵՑՆՈՒՄ». ԴԱՎԻԹ ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ
«ՑԱՎՈՔ, ԱՅԺՄ ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆՆԵՐԸ ԵՎՍ ՇԱՐԺՎՈՒՄ ԵՆ ԴՊՐՈՑԻ ՕՐԻՆԱԿՈՎ, ԱՅՍԻՆՔՆ` ՄԵՆՔ ՄԱՐԴՈՒՆ ՍՈՎՈՐԵՑՆՈՒՄ ԵՆՔ ՈՉ ԹԵ ՄՏԱԾԵԼ, ԱՅԼ ԳՈՐԾԻՔ ԿԻՐԱՌԵԼ, ԲԱՅՑ ԳՈՐԾԻՔ ՍՏԵՂԾԵԼ ՉԵՆՔ ՍՈՎՈՐԵՑՆՈՒՄ». ԴԱՎԻԹ ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ
ԵՊՀ փիլիսոփայության և հոգեբանության ֆակուլտետի ընդհանուր հոգեբանության ամբիոնի դոցենտ Դավիթ Հայրապետյանի հետ խոսել ենք ստեղծարարության (կրետիվության) զարգացման մեթոդների, հիմնախնդիրների և դպրոցի անհրաժեշտության մասին:

- Կրեատիվության սահմանումը տարբեր գրքերում տարբեր է, այնուամենայնիվ, եթե փորձենք ի մի բերել՝ ի՞նչ է կրեատիվությունը:

- Նախ ուզում եմ ճշտում անել. բավական երկար ժամանակ է, որ ես զբաղվում եմ կրեատիվության հարցով, և երբ եկավ ժամանակը, որ ես պետք է այդ թեմայով գիտական աշխատանքներ ներկայացնեի, որոշեցինք, որ լավ կլինի՝ «կրեատիվությունը» ունենա հայկական անվանում: Ես ինքս դիմեցի Լեզվի կոմիտե, և վերջինիս կողմից հաստատվեց «ստեղծարարություն» համարժեքը:

Սա լավ առիթ է մարդկանց ևս մեկ անգամ կոչ անելու օգտագործել «ստեղծարարություն» բառը:

Ինչ վերաբերում է սահմանումներին, ապա գոյություն ունի ստեղծարարության սահմանման մոտ 50-60 տարբերակ:

Խնդիրն այն է, թե հեղինակներն այս երևույթը որ կողմից են մեկնաբանում:

Այստեղ կարևոր է հասկանալ՝ մենք գործ ունենք գործընթացի, առանձնահատկության, թե արդյունքի հետ:

Կան հեղինակներ, որոնք ստեղծարարությունը դիտարկում են որպես գործընթաց, ինչպես, օրինակ, մտածողությունը կամ երևակայությունն են, որոշ հեղինակների համար էլ ստեղծագործարարությունն առանձնահատկություն է, այդ դեպքում հարց է ծագում, թե արդյոք այն բնավորության գիծ է, թե խառնվածքի առանձնահատկություն:

Որոշ հեղինակների կարծիքով էլ, ստեղծարարությունն արդյունք է: Այսինքն՝ մենք չենք տեսնում, թե մարդն ինչպես է դրան հանգել, փոխարենը մենք տեսնում ենք այդ աշխատանքի արդյունքը, օրինակ՝ խելացի հեռախոսը կամ սովորական գրիչը:

Ինչպես կարելի է հասկանալ, այս թեմայի վերաբերյալ կան երեք տարբեր մոտեցումներ, և դրանք կարող են ունենալ ամենաքիչը երեք տարբեր սահմանումներ:
Մինչ այսօր էլ չկա մի այնպիսի տեսություն, որը կսահմանի ստեղծարարությունը:

Բայց ես ինքս՝ որպես տեսաբան և մարդ, որը երկար տարիներ զբաղվել է ստեղծարարության խնդրով, հակված եմ մտածելու, որ ստեղծարարությունը հատկություն կամ առանձնահատկություն է:

Այսինքն՝ այն դասվում է անձին բնորոշ հատկությունների շարքին:

Ավելի լավ ուսումնասիրելով՝ մենք հասկանում ենք, որ գոյություն ունեն անձի առաջնային հատկություններ, օրինակ՝ պարտաճանաչությունը, ճշտապահությունը, ազնվությունը:

Ստեղծարարությունը պատկանում է ինտեգրալ հոգեկան երևույթների շարքին:

Այստեղ մենք գործ ունենք էլի հատկությունների հետ, որոնք, սակայն, ձևավորվել են այլ հատկությունների հիման վրա: Այսինքն՝ մենք առնչվում ենք մի կարգ բարձր հոգեկան երևույթների հետ:

Այնուամենայնիվ, եթե փորձենք ստեղծարարությունը սահմանել, ապա ես կողմնակից եմ այն սահմանմանը, որ ստեղծարարությունն անձի ինտեգրալ հատկություն է, որը ձևավորվում է այլ հոգեկան հատկությունների հիման վրա և անձի կողմից իրավիճակի նորովի մոտեցման հատկությունն է:

- Գոյություն ունի՞ արդյոք այնպիսի մի բանաձև, որով կարելի է զարգացնել ստեղծարարությունը:

- Իհարկե, բանաձևեր կան, բայց ամեն ինչ կախված է նրանից, թե մարդը ստեղծարարության որ տեսության կամ մոտեցման կողմնակիցն է:

Իմ թեկնածուական աշխատանքում ես անդրադարձել եմ շախմատիստների ստեղծարարության զարգացմանը:

Իմ գիտական աշխատանքով ես ապացուցեցի, որ կան որոշակի մեթոդներ, որոնցով շարունակական աշխատանքի դեպքում մարդն արդեն իսկ կարող է նկատել ստեղծարարության փոփոխությունը:

Այդպիսի մեթոդներից մեկը խնդրի կառուցքավորման և քննարկման մեթոդն է՝ «mind mapping»-ը (մտավոր քարտեզ), որով մարդիկ փորձում են «քարտեզավորել» իրենց մտքերը:

Այն շատ հաճախ օգտագործվում է բիզնես ծրագրերում կամ առօրյա աշխատանքում:

Եթե մարդը շարունակաբար խնդիրները լուծում է «mind mapping»-ի օգնությամբ, ապա ստեղծարարության փոփոխություններ էին նկատվում:

Կա նաև «brainstorming»-ի կամ մտքերի տարափի մեթոդը, որն օգտագործվում է մտքերի ստեղծման համար, բայց դրան զուգահեռ, եթե դու շարունակաբար մասնակցում ես մտքերի ստեղծմանը, ապա աստիճանաբար ունենում ես ավելի ճկուն մոտեցում խնդիրների լուծման գործընթացում:

Քանի որ ստեղծարարությունը որպես այդպիսին նաև սոցիալական երևույթ է, ուստի դժվար է մենակ հասնել ստեղծարար արդյունքի: Հասարակությունն այդ գործընթացին նույնպես պետք է մասնակցի, քանի որ խնդրի լուծման նոր տարբերակը պետք է նաև ինչ-որ տեղ սպառվի:

- Ի՞նչ կապ կա ստեղծարարության և «կոմֆորտի» գոտու միջև:

- 1900-ականների սկզբին կային հոգեբաններ, որոնք ասում էին, որ կա խնդրի լուծման երկու մոտեցում՝ պրոդուկտիվ և ռեպրոդուկտիվ:

Մարդը հակված է ռեպրոդուկտիվ մոտեցման:

Ըստ ռեպրոդուկտիվ մոտեցման՝ մարդը սովորում է մի բան և հետագայում նոր խնդիր ունենալիս կիրառում իր սովորածը:

Սա մեր «կոմֆորտի» գոտին է:

Պրոդուկտիվ լուծումները գալիս են այն ժամանակ, երբ ռեպրոդուկտիվները չեն բավարարում:

Ենթադրենք՝ ուզում ես ինչ-որ բան գրել, բայց գրիչ չկա: Արդեն մտածում ես այլընտրանքի մասին:

Այսինքն, երբ մարդն իր «կոմֆորտի» գոտում չի կարողանում գտնել իրեն հուզող խնդրի պատասխանը, սկսում է ստեղծարար լուծումներ փնտրել, նորը ստեղծել:

- Որո՞նք են ժամանակակից ստեղծարարության հիմնախնդիրները:

- Իմ ամենասիրած հեղինակներից մեկը՝ Էդվարդ դը Բոնոն, ասում էր, որ մեզ համար խնդրի և՛ պրոդուկտիվ, և՛ ռեպրոդուկտիվ լուծումները կարևոր են:

Բայց դպրոցում մեզ սովորեցնում են խնդրի միայն ռեպրոդուկտիվ տարբերակը, մեր առաջադրանքն է դպրոցն ավարտելուց հետո աշխատել պրոդուկտիվ մտածողությունը զարգացնելու ուղղությամբ:

Ցավոք, այժմ համալսարանները ևս շարժվում են դպրոցի օրինակով, այսինքն՝ մենք մարդուն սովորեցնում ենք ոչ թե մտածել, այլ գործիք կիրառել, բայց գործիք ստեղծել չենք սովորեցնում:

Ստեղծարարության ամենակարևոր մարտահրավերներից մեկն աշակերտի կամ ուսանողի համարա գործիք ստեղծելու հնարավորություն ստեղծելն է:

Երբ նա հայտնվի որևէ մարտահրավերի առջև, փորձի այն հաղթահարել իր իսկ ստեղծած գործիքներով:

 

Անի Պողոսյան

Այլ նորություններ
«ԿԱՆԽԱՐԳԵԼԻՉ ՄԻՋՈՑԱՌՈՒՄՆԵՐԻ ԵՎ ԲՆԱՊԱՀՊԱՆԱԿԱՆ ԽՆԴԻՐՆԵՐԻ ԼՈՒԾՄԱՆ ՀԱՄԱՐ ԽՆԱՅԵԼ ՉԻ ԿԱՐԵԼԻ». ԱՐՄԵՆ ԹՌՉՈՒՆՅԱՆ
Ամբողջ աշխարհն այսօր պայքարում է նոր կորոնավիրուսի (COVID19) դեմ՝ իրականացնելով տարաբնույթ միջոցառումներ: Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության կողմից հայտարարված աշխարհավարակի պատճառ դարձած կորոնավիրուսով այսօր աշխարհում վարակված է ավելի քան 1 մլն մարդ: Հայաստանում նոր կորոնավիրուսային հիվանդության հաստատված ավելի քան 730 դեպք է գրանցվել: Երկրում հաստատված է արտակարգ դրություն: Ստեղծված իրավիճակի, իրականացվող միջոցառումների արդյունավետության և սպասվող քայլերի մասին զրուցել ենք ԵՊՀ կենսաքիմիայի, մանրէաբանության և կենսատեխնոլոգիայի ամբիոնի վարիչ, ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ, կենսաբ. գիտ. դոկտոր, պրոֆեսոր Արմեն Թռչունյանի հետ:
ԼՈՒՅՍ Է ՏԵՍԵԼ ԱՆԱՀԻՏ ՄԱՆԱՍՅԱՆԻ՝ «ՍԱՀՄԱՆԱԴՐԱԿԱՆ ԿԱՅՈՒՆՈՒԹՅՈՒՆԸ՝ ՈՐՊԵՍ ԿԱՅՈՒՆ ԺՈՂՈՎՐԴԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ԿԱՐԵՎՈՐԱԳՈՒՅՆ ԳՐԱՎԱԿԱՆ» ՄԵՆԱԳՐՈՒԹՅԱՆ ԱՆԳԼԵՐԵՆ ՏԱՐԲԵՐԱԿԸ
Հրապարակվել է ԵՊՀ սահմանադրական իրավունքի ամբիոնի դոցենտ, իրավ. գիտ. թեկնածու, Արդարադատության ակադեմիայի պրոռեկտոր Անահիտ Մանասյանի՝ «Սահմանադրական կայունությունը՝ որպես կայուն ժողովրդավարության կարևորագույն գրավական» («Constitutional Stability as an Important Prerequisite for Stable Democracy») անգլերեն մենագրությունը: