Օրացույց

Հեղինակի որոնում

Ա | Բ | Գ | Դ | Ե | Զ | Է | Ը | Թ | Ժ | Ի | Լ | Խ | Ծ | Կ | Հ | Ձ | Ղ | Ճ | Մ | Յ | Ն | Շ | Ո | Չ | Պ | Ջ | Ռ | Ս | Վ | Տ | Ր | Ց | ՈՒ | Փ | Ք | Օ | Ֆ

Նորություններ

- Կրեատիվության սահմանումը տարբեր գրքերում տարբեր է, այնուամենայնիվ, եթե փորձենք ի մի բերել՝ ի՞նչ է կրեատիվությունը:

- Նախ ուզում եմ ճշտում անել. բավական երկար ժամանակ է, որ ես զբաղվում եմ կրեատիվության հարցով, և երբ եկավ ժամանակը, որ ես պետք է այդ թեմայով գիտական աշխատանքներ ներկայացնեի, որոշեցինք, որ լավ կլինի՝ «կրեատիվությունը» ունենա հայկական անվանում: Ես ինքս դիմեցի Լեզվի կոմիտե, և վերջինիս կողմից հաստատվեց «ստեղծարարություն» համարժեքը:

Սա լավ առիթ է մարդկանց ևս մեկ անգամ կոչ անելու օգտագործել «ստեղծարարություն» բառը:

Ինչ վերաբերում է սահմանումներին, ապա գոյություն ունի ստեղծարարության սահմանման մոտ 50-60 տարբերակ:

Խնդիրն այն է, թե հեղինակներն այս երևույթը որ կողմից են մեկնաբանում:

Այստեղ կարևոր է հասկանալ՝ մենք գործ ունենք գործընթացի, առանձնահատկության, թե արդյունքի հետ:

Կան հեղինակներ, որոնք ստեղծարարությունը դիտարկում են որպես գործընթաց, ինչպես, օրինակ, մտածողությունը կամ երևակայությունն են, որոշ հեղինակների համար էլ ստեղծագործարարությունն առանձնահատկություն է, այդ դեպքում հարց է ծագում, թե արդյոք այն բնավորության գիծ է, թե խառնվածքի առանձնահատկություն:

Որոշ հեղինակների կարծիքով էլ, ստեղծարարությունն արդյունք է: Այսինքն՝ մենք չենք տեսնում, թե մարդն ինչպես է դրան հանգել, փոխարենը մենք տեսնում ենք այդ աշխատանքի արդյունքը, օրինակ՝ խելացի հեռախոսը կամ սովորական գրիչը:

Ինչպես կարելի է հասկանալ, այս թեմայի վերաբերյալ կան երեք տարբեր մոտեցումներ, և դրանք կարող են ունենալ ամենաքիչը երեք տարբեր սահմանումներ:
Մինչ այսօր էլ չկա մի այնպիսի տեսություն, որը կսահմանի ստեղծարարությունը:

Բայց ես ինքս՝ որպես տեսաբան և մարդ, որը երկար տարիներ զբաղվել է ստեղծարարության խնդրով, հակված եմ մտածելու, որ ստեղծարարությունը հատկություն կամ առանձնահատկություն է:

Այսինքն՝ այն դասվում է անձին բնորոշ հատկությունների շարքին:

Ավելի լավ ուսումնասիրելով՝ մենք հասկանում ենք, որ գոյություն ունեն անձի առաջնային հատկություններ, օրինակ՝ պարտաճանաչությունը, ճշտապահությունը, ազնվությունը:

Ստեղծարարությունը պատկանում է ինտեգրալ հոգեկան երևույթների շարքին:

Այստեղ մենք գործ ունենք էլի հատկությունների հետ, որոնք, սակայն, ձևավորվել են այլ հատկությունների հիման վրա: Այսինքն՝ մենք առնչվում ենք մի կարգ բարձր հոգեկան երևույթների հետ:

Այնուամենայնիվ, եթե փորձենք ստեղծարարությունը սահմանել, ապա ես կողմնակից եմ այն սահմանմանը, որ ստեղծարարությունն անձի ինտեգրալ հատկություն է, որը ձևավորվում է այլ հոգեկան հատկությունների հիման վրա և անձի կողմից իրավիճակի նորովի մոտեցման հատկությունն է:

- Գոյություն ունի՞ արդյոք այնպիսի մի բանաձև, որով կարելի է զարգացնել ստեղծարարությունը:

- Իհարկե, բանաձևեր կան, բայց ամեն ինչ կախված է նրանից, թե մարդը ստեղծարարության որ տեսության կամ մոտեցման կողմնակիցն է:

Իմ թեկնածուական աշխատանքում ես անդրադարձել եմ շախմատիստների ստեղծարարության զարգացմանը:

Իմ գիտական աշխատանքով ես ապացուցեցի, որ կան որոշակի մեթոդներ, որոնցով շարունակական աշխատանքի դեպքում մարդն արդեն իսկ կարող է նկատել ստեղծարարության փոփոխությունը:

Այդպիսի մեթոդներից մեկը խնդրի կառուցքավորման և քննարկման մեթոդն է՝ «mind mapping»-ը (մտավոր քարտեզ), որով մարդիկ փորձում են «քարտեզավորել» իրենց մտքերը:

Այն շատ հաճախ օգտագործվում է բիզնես ծրագրերում կամ առօրյա աշխատանքում:

Եթե մարդը շարունակաբար խնդիրները լուծում է «mind mapping»-ի օգնությամբ, ապա ստեղծարարության փոփոխություններ էին նկատվում:

Կա նաև «brainstorming»-ի կամ մտքերի տարափի մեթոդը, որն օգտագործվում է մտքերի ստեղծման համար, բայց դրան զուգահեռ, եթե դու շարունակաբար մասնակցում ես մտքերի ստեղծմանը, ապա աստիճանաբար ունենում ես ավելի ճկուն մոտեցում խնդիրների լուծման գործընթացում:

Քանի որ ստեղծարարությունը որպես այդպիսին նաև սոցիալական երևույթ է, ուստի դժվար է մենակ հասնել ստեղծարար արդյունքի: Հասարակությունն այդ գործընթացին նույնպես պետք է մասնակցի, քանի որ խնդրի լուծման նոր տարբերակը պետք է նաև ինչ-որ տեղ սպառվի:

- Ի՞նչ կապ կա ստեղծարարության և «կոմֆորտի» գոտու միջև:

- 1900-ականների սկզբին կային հոգեբաններ, որոնք ասում էին, որ կա խնդրի լուծման երկու մոտեցում՝ պրոդուկտիվ և ռեպրոդուկտիվ:

Մարդը հակված է ռեպրոդուկտիվ մոտեցման:

Ըստ ռեպրոդուկտիվ մոտեցման՝ մարդը սովորում է մի բան և հետագայում նոր խնդիր ունենալիս կիրառում իր սովորածը:

Սա մեր «կոմֆորտի» գոտին է:

Պրոդուկտիվ լուծումները գալիս են այն ժամանակ, երբ ռեպրոդուկտիվները չեն բավարարում:

Ենթադրենք՝ ուզում ես ինչ-որ բան գրել, բայց գրիչ չկա: Արդեն մտածում ես այլընտրանքի մասին:

Այսինքն, երբ մարդն իր «կոմֆորտի» գոտում չի կարողանում գտնել իրեն հուզող խնդրի պատասխանը, սկսում է ստեղծարար լուծումներ փնտրել, նորը ստեղծել:

- Որո՞նք են ժամանակակից ստեղծարարության հիմնախնդիրները:

- Իմ ամենասիրած հեղինակներից մեկը՝ Էդվարդ դը Բոնոն, ասում էր, որ մեզ համար խնդրի և՛ պրոդուկտիվ, և՛ ռեպրոդուկտիվ լուծումները կարևոր են:

Բայց դպրոցում մեզ սովորեցնում են խնդրի միայն ռեպրոդուկտիվ տարբերակը, մեր առաջադրանքն է դպրոցն ավարտելուց հետո աշխատել պրոդուկտիվ մտածողությունը զարգացնելու ուղղությամբ:

Ցավոք, այժմ համալսարանները ևս շարժվում են դպրոցի օրինակով, այսինքն՝ մենք մարդուն սովորեցնում ենք ոչ թե մտածել, այլ գործիք կիրառել, բայց գործիք ստեղծել չենք սովորեցնում:

Ստեղծարարության ամենակարևոր մարտահրավերներից մեկն աշակերտի կամ ուսանողի համարա գործիք ստեղծելու հնարավորություն ստեղծելն է:

Երբ նա հայտնվի որևէ մարտահրավերի առջև, փորձի այն հաղթահարել իր իսկ ստեղծած գործիքներով:

 

Անի Պողոսյան

Միջոցառմանը ներկա էին պրոֆեսոր Սեբաստիան Հայնեի կինը՝  Կիարա Ռիմինուչի Հայնեն, Իրանագիտության ամբիոնի վարիչ Վարդան Ոսկանյանը, ամբիոնի դասախոսներ, ուսանողներ:

 

Իրանագիտության ամբիոնի վարիչ Վարդան Ոսկանյանի խոսքով, ավանդական դարձած այս և նմանաբնույթ միջոցառումների նպատակը դասախոսներին և ուսանողներին հաղորդակից դարձնելն է արդի իրանագիտության ձեռքբերումներին:

 

«Զանազան պատճառներով մեր դասախոսները և ուսանողները  չեն կարողանում ներկա գտնվել միջազգային հարթակներում տեղի ունեցող գիտաժողովներին, հետևաբար մենք նպատակ ունենք, ըստ էության, եվրոպական իրանագիտությունը բերելու Հայաստան»,- նշեց Վ. Ոսկանյանը:

 

Վերջինս ասաց, որ դասախոսությունը նվիրված է իրանագիտության կարևորագույն ճյուղերից մեկին՝ աֆղանագիտությանը. «Շահնամեները դյուցազներգական ժանրի ստեղծագործություններ են, որոնք տարածված են նաև Աֆղանստանում և վերաբերում են աֆղան ժողովրդի պայքարին, ինչպես նաև պարունակում են ժողովրդական բանահյուսության տարրեր»:

 

Բոննի համալսարանի պրոֆեսոր Սեբաստիան Հայնեն ysu.am-ի հետ զրույցում նշեց, որ դասախոսությունը նվիրված է աֆղաներենով ստեղծված դյուցազներգական և ռազմական գրականությանը, որը կարևոր է իրանագիտական ձեռքբերումների տեսանկյունից, այն կենդանի լեզուներից է, ունի հսկայածավալ գրական ավանդույթ և գրական հուշարձաններ:

 

«Դասախոսությունը նվիրված է աֆղան-իրանական պատերազմներին, որոնց մասնակցում էին նաև հայ և վրացի զինվորականներ»,- ներկայացրեց պրոֆեսորը:

 

Վերջինս նշեց, որ շատ հպարտ է ԵՊՀ-ում գտնվելու և իրանագիտության դպրոցն այսքան բարձր մակարդակի վրա տեսնելու համար. «Հուսով եմ, որ թե՛ ՀՀ, թե՛ ԵՊՀ  ղեկավարությունը հավուր պատշաճի ուշադրություն է դարձնում այս ամբիոնին՝ հաշվի առնելով վերջինիս ծավալած բեղմնավոր գործունեությունը»: 

 

Վ. Ոսկանյանն էլ տեղեկացրեց, որ այս միջոցառումների շրջանակում դասախոսություններով հանդես են գալու միջազգային նշանավոր հարթակներում հայտնի դասախոսներ, որոնք խոսելու են իրանական քիչ ուսումնասիրված լեզուների և բարբառների մասին:

 

«Մեր հիմնական առաքելությունը Հայաստանում իրանագիտական դպրոցը կամրջի որոշակի դերակատարությամբ  ներկայացնելու և այդ դերակատարությունը ստանձնելու քայլերի ամբողջությունն է: Ըստ էության մենք ստեղծում ենք հարթակ նաև իրանցի և եվրոպացի գիտնականների համար՝ միմյանց հետ հաղորդակից լինելու և գիտական ձեռքբերումներին ծանոթանալու իմաստով»,- նշեց ամբիոնի վարիչը:

 


Անգին Խաչատրյան
 
 

Մեզ հետ զրույցում Նաղաշ Միրաքյանը պատմեց, որ ԵՊՀ օրգանական քիմիայի ամբիոնի «Բարձրամոլեկուլային միացություններ» լաբորատորիայում իրենց խմբի կողմից մշակված նոր եղանակով սինթեզվում և ուսումնասիրվում են ազոտ պարունակող օրգանական կիսահաղորդիչ պոլիմերներ:

 

«Սրանց անալոգ կառուցվածք ունեցող պոլիմերներն արդեն իսկ օգտագործվում են «LCD» մոնիտորներում, արևային մարտկոցներում, մարտկոցներում, որոշ գազերի հայտնաբերման սենսորներում և մի շարք այլ սարքավորումներում»,- պարզաբանեց Նաղաշ Միրաքյանը:

 

Նրա խոսքով, հետազոտությունները շարունակելու և նոր ուսումնասիրություններ իրականացնելու համար իրենք դիմել են Ձեռնարկությունների ինկուբատոր հիմնադրամի և «PMI Science»-ի կողմից իրականացվող «Ասպիրանտների աջակցության ծրագիր 2019» և «Faculty research funding project 2019» դրամաշնորհային մրցույթներին, որոնց նպատակն էր խթանել Հայաստանի գիտական կենտրոններում և համալսարաններում գիտական խմբերի գործունեությունը:

  

«Պետք է նշել, որ դրամաշնորհային երկու ծրագրերին ընդհանուր ներկայացվել է  մոտավորապես 150 թեմա, սակայն միայն մեր խմբի կողմից ներկայացված 2 հայտերն են, որ հայտարարված երկու ծրագրերով միաժամանակ դարձել են հաղթող՝ արժանանալով բարձր գնահատանքի և երաշխավորվելով ֆինանսավորման»,- ասաց Օրգանական քիմիայի ամբիոնի ուսումնական լաբորատորիայի վարիչ:

 

«Ասպիրանտների աջակցության ծրագիր 2019»-ին Նաղաշ Միրաքյանը ներկայացրել է «Synthesis and studying of new conducting polymers-nano composite materials» թեման, որը վերաբերում է նանո չափսերի որոշ միացություններ պարունակող կիսահաղորդիչ պոլիմերների ստացմանը և ուսումնասիրությանը:

 

«Faculty research funding project 2019» ծրագրին էլ քիմ. գիտ. դոկտոր, պրոֆեսոր Նարինե Դուրգարյանի հետ ԵՊՀ քիմիայի ֆակուլտետի հայցորդը ներկայացրել է «A new method for synthesizing conjugated conducting polymers and study of conductivities» թեման, որը վերաբերվում է նոր եղանակով արոմատիկ ամինների քիմիական օքսիդացմամբ պոլիմերմանն օրգանական միջավայրում և ստացված պոլիմերների էլեկտրահաղորդականությունների ուսումնասիրությանը:

 

Նաղաշ Միրաքյանի փոխանցմամբ, դրամաշնորհները հնարավորություն կտան ձեռք բերելու անհրաժեշտ նյութեր և սարքավորումներ տվյալ ոլորտներում հետազոտությունները շարունակելու ու հետագայում նորից նմանօրինակ ծրագրերին մասնակցելու համար:

 

«Այսպիսի ծրագրերը ցույց են տալիս, որ Հայաստանում դեռևս գոյություն ունի գիտական ահռելի ներուժ, որը համապատասխան ֆինանսավորման և ուշադրության դեպքում կարող է վերադարձնել մեր երկրի երբեմնի արդյունաբերական և գիտական համբավն աշխարհում»,- ասաց Նաղաշ Միրաքյանը:

 

Քնար Միսակյան

«NASA»-ն կթողարկի նոր մարսագնաց։



Դեռ 2012 թվականի դեկտեմբերի 4-ին Սան Ֆրանցիսկոյում ամերիկյան երկրաֆիզիկական միության աշնանային նիստում «NASA»-ն հայտարարել է «Մարս 2020» առաքելության մասին։ Այն գործարկվելու է 2020 թվականի ամռանը և, ըստ նախնական տվյալների, մոլորակ է ժամանելու 2021 թվականի փետրվարին։

«Մարս 2020»-ը նախատեսված է Մարսի հին միջավայրի աստղակենսաբանական հետազոտությունների, ինչպես նաև մոլորակի մակերևույթի և երկրաբանական գործընթացների հետազոտությունների համար, այդ թվում՝ մոլորակի անցյալի բնակելիության գնահատման և կյանքի ապացույցների որոնման համար՝ մատչելի երկրաբանական նյութերի սահմաններում:

Արհեստական բանականության (ԱԲ) կիրառությունն ամենուր:



Արհեստական բանականության մասին վեճերին զուգահեռ շարունակվում է նրա կիրառման ոլորտների ընդլայնումը։ Մինչ 2019 թվականի ավարտն ԱԲ-ով օժտված ռոբոտները ողողել էին գիտական ցուցահանդեսները, որոնք հասել էին նաև Հայաստան։ Սակայն արդեն 2020 թվականին նմանատիպ «խելացիները» հայտնվելու են բիզնեսում ու սպասարկման ոլորտում։

«Forbes» ամսագրի գիտական սյունակը վարող Բեռնարդ Մարը կարծում է, որ արհեստական բանականությունը բիզնեսում և սպասարկման ոլորտում վերլուծման ու գնահատման ամենաարդյունավետ ներդրումն է լինելու։ Նրա միջոցով արտադրողներն ու գործարարները հնարավորություն կունենան նվազագույնի հասցնելու թափոններն ու անպետք ծախսերը, հասկանալու գովազդի ու առաջարկների համար լավագույն ժամանակը, ճիշտ հաշվարկելու առաջարկի և պահանջարկի փոխհարաբերությունը։

Հետազոտելով Ծիր Կաթինը:



2020 թվականին «SRG»-ն՝ Ռուսաստանի և Գերմանիայի համատեղ աստղադիտարանը, կստանա ռենտգենային տիրույթում տիեզերքի հնարավորինս ամենաամբողջական պատկերը։

Իսկ եվրոպական տիեզերական «Gaia» գործակալությունը կթարմացնի տիեզերքի «3D» քարտեզը, որը, ըստ գիտնականների, կփոխի Ծիր Կաթինի կառուցվածքի և էվոլյուցիայի մասին պատկերացումները։

Կենդանիների մեջ կաճեցվեն օրգաններ մարդուն փոխպատվաստելու նպատակով:



Տոկիոյի համալսարանի (Ճապոնիա) դոկտոր Հիրոմիցու Նակաուչին, որը տարիներ շարունակ ուսումնասիրում է ցողունային բջիջները, ստացել է պետության թույլտվությունը կենդանիների և մարդու սաղմերի գենետիկ ձևափոխման նախագիծն իրականացնելու համար: Այս մասին հայտնում է «Nature» ամսագիրը:

Նակաուչիի գլխավորությամբ Տոկիոյի և Ստենֆորդի համալսարանների գիտնականների հետազոտության երկարաժամկետ նպատակը փոխպատվաստման համար օրգանների նոր աղբյուրներ ստեղծելն է:

Գիտական աշխարհը կարծում է, որ ճապոնացին «Մարդ-կենդանի» քիմեռի առաջին հեղինակը կլինի, որին կհաջողվի աճեցնել կենդանիներ, որոնք կունենան մարդու բջջիներից ստեղծված օրգաններ։ Այդ օրգանները հետագայում հնարավոր կլինի փոխպատվաստել մարդուն։

«JAXA»-ն ռոբոտների կայան կստեղծի Լուսնի վրա:



Ճապոնացի գիտնականները խոստացել են 2020 թվականին ռոբոտների կայան ստեղծել Լուսնի վրա։

«JAXA» ճապոնական տիեզերական գործակալությունը 2.2 միլիարդ դոլարի ներդրում է ստացել ու պատրաստվում է Լուսին ուղարկել ինքնակարգավորվող սարքեր, որոնք կարող են միասին ապրել, վերանորոգել միմյանց և իրականացնել տարբեր հետազոտական առաքելություններ։

Միգուցե լուծվի գլոբալ տաքացման խնդիրը:



Թերևս ներկա պահին աշխարհի ամենամեծ խնդիրներից մեկը գլոբալ տաքացումն է ու դրա հետևանքով առաջացած աղետները՝ հրդեհներ, ջրհեղեղներ և այլն։

ՄԱԿ-ն իր վերջին զեկույցներով հորդորում է պետություններին նվազեցնել մթնոլորտում վնասակար արտանետումների քանակը, քանի որ ջերմոցային ազդեցության պատճառով առաջիկա տարիներին կարող են աճել երաշտի, սովի, աղքատության, կենդանիների և բույսերի մեծ մասի կորուստների ռիսկերը:

Այս իմաստով 2020 թվականը կլինի որոշիչ տարի, քանի որ «COP26» կլիմայի առաջիկա համաժողովում կորոշվի Փարիզյան համաձայնագրերի ճակատագիրը, որոնք ստորագրել են աշխարհի գրեթե բոլոր երկրները 2015 թվականին։

Հայաստանում այս տարի ձմռանը նույնպես գրանցվել է բարձր ջերմաստիճան։ Դեռ 2019 թվականի դեկտեմբերի 22-ին ՀՀ ԱԻՆ-ը տարածել է հաղորդագրություն, որում հորդորում է խստորեն պահպանել հրդեհային անվտանգության կանոնները, քանի որ բարձր ջերմային ֆոնով պայմանավորված՝ մեծացել է հրդեհների հավանականությունը։ Քաղաքացիներն այս հաղորդագրությանը թերահավատորեն էին վերաբերում մինչ այն պահը, երբ տարեսկզբին՝ հունվարի 11-ին, Լոռիում և Դիլիջանում անտառներում հրդեհների դեպքեր գրանցվեցին։


Պատրաստեց Մարինա Առաքելյանը

Մեզ հետ զրույցում Հայկ Պետրոսյանը նշեց, որ նախագիծն ուղղված է ժողովրդական և ավանդական բժշկության մեջ կիրառվող բուսական յուղերի ստացման արտադրական երկրորդային արգասիքներից կենսաբանորեն ակտիվ միացությունների (բարձր դեղաբանական հատկություններով օժտված) անջատման անվտանգ տեխնոլոգիայի ներդրմանը, ինչպես նաև դրա հիման վրա կենսաբանական ակտիվ միացությունների փոքրածավալ արտադրության կազմակերպմանը:

 

«Կենսաբանորեն ակտիվ միացությունների արտադրության կազմակերպման գաղափարը պայմանավորված է Հայաստանում և Արցախում աճող դեղաբույսերի կենսաբազմազանությամբ, ինչպես նաև հանրապետության դեղագործական շուկայում էկոլոգիապես մաքուր արտադրանքի պահանջարկով: Այս եղանակով ստացված արտադրանքի տեսականին կունենա համեմատաբար ավելի ցածր գին»,- ասաց Հայկ Պետրոսյանը:

 

Նրա փոխանցմամբ, հետազոտության ընթացքում որպես ելանյութ կիրառվելու են ՀՀ ԳԱԱ «Հայկենսատեխնոլոգիա» գիտաարտադրական կենտրոնում արտադրվող բուսական յուղերի (կաթնափուշի սերմեր, չիչխան, սև սալորի, դեղձի և վայրի ծիրանի կորիզներ) ստացման արտադրական երկրորդային արգասիքները:

 

 

«Բուսական յուղերի արտադրության երկրորդային արգասիքներն էկոլոգիապես մաքուր են և հաճախ օգտագործվում են որպես անասնակեր: Բայց մեր նախնական հետազոտությունները ցույց են տվել, որ արգասիքներից կարելի է անջատել մեզ անհրաժեշտ կենսաբանորեն ակտիվ միացությունները՝ միևնույն ժամանակ պահպանելով դրանց սննդային արժեքը որպես անասնակեր»,- փաստեց ԵՊՀ ասպիրանտը:

 

Նրա տեղեկացմամբ, թեմայի վերաբերյալ հետազոտություններն իրականացվելու են ԵՊՀ ֆարմացիայի ինստիտուտի ֆարմտեխնոլոգիայի և ֆարմացիայի էկոնոմիկայի ու կառավարման ամբիոնում, ինչպես նաև «Հայկենսատեխնոլոգիա» գիտաարտադրական կենտրոնի «Հալենային և նորհալենային դեղապատրաստուկների» լաբորատորիայում:

 

Հիշեցնենք, որ ասպիրանտների աջակցության ծրագիրն (PhD Support Program) իրականացվում է արդեն երկրորդ տարին անընդմեջ: Այն նպատակ ունի խթանելու երիտասարդ հետազոտողների գործունեությունը: Ֆինանսավորվում են ընտրված 10 ասպիրանտներ:

 

Քնար Միսակյան