Օրացույց

Հեղինակի որոնում

Ա | Բ | Գ | Դ | Ե | Զ | Է | Ը | Թ | Ժ | Ի | Լ | Խ | Ծ | Կ | Հ | Ձ | Ղ | Ճ | Մ | Յ | Ն | Շ | Ո | Չ | Պ | Ջ | Ռ | Ս | Վ | Տ | Ր | Ց | ՈՒ | Փ | Ք | Օ | Ֆ

Նորություններ

Հոդվածի հեղինակներ են ՀՀ ԳԱԱ թղթ. անդամ, կենսաբ. գիտ. դոկտոր, պրոֆեսոր, ԵՊՀ կենսաբանության ֆակուլտետի կենսաքիմիայի, մանրէաբանության և կենսատեխնոլոգիայի ամբիոնի վարիչ Արմեն Թռչունյանը և Մանրէաբանական կենսատեխնոլոգիաների և կենսավառելիքի նորարարական կենտրոնի տնօրեն Կարեն Թռչունյանը:

 

Կարեն Թռչունյանը մեզ հետ զրույցում նշեց, որ հոդվածը վերաբերում է խմորման ընթացքում (Էներգիայի սահմանափակ պայման) պրոտոնաշարժ ուժի այլընտրանքային ուղիների առաջացմանը:

 

«Այն գիտության մեջ ներկայացնում է «Մանրէների հիդրոգենազները՝ որպես պրոտոնազգայուն համակարգեր» նոր գաղափարը, ինչպես նաև հոդվածում քննարկվում է տարբեր գործոնների դերը պրոտոնաշարժ ուժի կարգավորման գործում»,- հավելեց նա։

 

Հոդվածի համահեղինակի խոսքով, այս հոդվածը գրելու համար հիմք է հանդիսացել  անգլիացի աշխարհահռչակ կենսաքիմիկոս, Նոբելյան մրցանակակիր Պիտեր Միտչելի կողմից 1961 թ.-ին առաջարկված քեմիօսմոսային տեսությունը, ըստ որի՝ թթվածնի առկայության պայմաններում միտոքոնդրիումներում մեր օրգանիզմի գլխավոր էներգակիր մոլեկուլ ԱԵՖ-ի սինթեզը զուգորդվում է պրոտոնների տեղափոխմամբ և առաջանում է պրոտոնաշարժ ուժ։

 

«Մենք նրա տեսությանն ավելացրել ենք խմորման ընթացքում պրոտոնաշարժ ուժի առաջացման նոր այլընտրանքային ուղիների առկայության հնարավորությունները և փորձնականորեն ցույց տվել, որ հիդրոգենազ ֆերմենտները ներդրում ունեն այս գործընթացում»,- ասաց նա և ընդգծեց, որ խմորման ընթացքում նմանատիպ հետազոտություններն ունեն նաև մեծ կիրառական նշանակություն բժշկության ոլորտում, քանի որ կարող են օգտագործվել տարբեր բակտերիաների ոչնչացման, հիվանդությունների, այդ թվում՝ քաղցկեղի, հաղթահարման համար։

 

Նադեժդա Տեր-Աբրահամյան

Ուսանողների համար ստեղծված ուսումնական ձեռնարկը գրված է գերմաներեն, տպված է Վիեննայի գիտական տպարանում, որն աշխատել է 1875-1888 թվականներին։

Այս պարբերական աղյուսակի վրա դեռ հայտնագործված չեն մի քանի քիմիական տարրեր, և այն ունի շատ բաց թողնված վանդակներ։ Օրինակ՝ միանգամից աչքի է ընկնում, որ այս աղյուսակի վրա բացակայում է երկրորդ տարրը՝ հելիումը։ Պարբերական աղյուսակում քիմիական տարրերը նույնիսկ համարակալված չեն։

Ինքը՝ ռուս քիմիկոս Դմիտրի Մենդելեևը, առաջին անգամ իր պարբերական աղյուսակը ներկայացրել է 1869 թվականին։



Սենտ-Էնդրյուսի համալսարանում աղյուսակի օրինակը հայտնաբերել էին դեռ 2014 թվականին, բայց նրա գոյությունը գաղտնի էր պահվում այնքան ժամանակ, մինչև գիտնականները կճշտեին աղյուսակի տարիքը։

Կալիֆոռնիայի համալսարանի պրոֆեսոր Էրիկ Սցերիի խոսքով՝ աղյուսակը, ամենայն հավանականությամբ, տպվել է 1875-1879 թվականներին։

Հայտնաբերված աղյուսակի գերմանիում տարրի փոխարեն ձեռքով գրված հարցական նշան կա, թեև նրա ատոմային զանգվածը ճիշտ նշված է։ Այս տարրի մասին Մենդելեևը խոսել է դեռ 1870 թվականին, բայց այն հայտնաբերվել է միայն 16 տարի անց՝ 1886-ին։ Աղյուսակում ամբողջությամբ բացակայում են իներտ գազերը, քանի որ նրանք հայտնաբերվել են շատ ավելի ուշ։

Շոտլանդական համալսարանի ղեկավարության խոսքով, ոչինչ հայտնի չէ այն մասին՝ արդյոք որևէ տեղ կա պարբերական ավելի հին աղյուսակ, թե ոչ: Ինչպես ասել է պրոֆեսոր Դևիդ Օ'Հեյգենը, որն առաջ ղեկավարում էր համալսարանը, աղյուսակը կմնա կրթական հաստատության պատերի ներսում և բաց կլինի բոլոր հետազոտությունների համար։

«Մենք պլանավորել ենք միջոցառումների մի ամբողջ շարք, որովհետև ՄԱԿ-ը 2019 թվականը հայտարարել է պարբերական աղյուսակի տարի, քանի որ այս տարի մենք նշում ենք Մենդելեևի կողմից պարբերական աղյուսակի ստեղծման 150-ամյակը»,- նշել է նա։



Ամենահին աղյուսակի պատճենը ցուցադրված է համալսարանի քիմիայի ֆակուլտետում, իսկ բնօրինակը պահելու համար ստեղծվել են թանգարանային պայմաններ։

Եվրոպական այս զարգացած երկրում չիպերը գնալով ավելի անհրաժեշտ ու ցանկալի են դառնում։ Օրեցօր ավելի շատ մարդիկ են կցում այս «փոքրիկին» իրենց մարմնին՝ ազատելով իրենց գրպանները գումարից, անցաթղթերից, տարբեր փաստաթղթերից և նմանատիպ այլ իրերից, ինչպես նաև պաշտպանվելով գրպանահատներից։ Արդեն իսկ չիպավորված մարդիկ ասում են, որ այս սարքերը շատ հարմար են ու զգալիորեն հեշտացնում են կենցաղը։



Բժիշկները տեղեկացնում են, որ չիպավորման գործընթացը բավական հեշտ է և գրեթե անցավ։ Պատառաքաղի մեկ ատամիկի չափ սարքը հատուկ ասեղի միջոցով ներարկվում է մաշկի տակ՝ բթամատի և ցուցամատի արանքում։ Այս թեթև վիրահատությունից հետո մարդը ձեռքի մեկ հպումով կարողանում է վճարումներ կատարել կամ, օրինակ, ակտիվացնել անցաթուղթը։ NFC-չիպի կողմնակիցները պնդում են, որ նմանօրինակ փոքր սարքի միջոցով նրանք պաշտպանված են գողությունից ու զերծ որևէ փաստաթուղթ մոռանալուց։

Իսկ որտե՞ղ կարելի է օգտագործել նման չիպերը. առաջին հերթին՝ ցանկացած վայրում վճարում կատարելիս, աշխատավայր մտնելու անցաթղթի փոխարեն, ինչպես նաև որպես անձը հաստատող փաստաթուղթ՝ տարբեր գործարքներ կատարելու համար։



Վերջին տվյալներով՝ 4 հազար շվեդ արդեն օգտվում է մաշկի տակ պատվաստված չիպից։

Սակայն պետք է տեսնել նաև մեդալի հակառակ կողմը։ Չիպավորումը միանշանակ չի ընդունվում բոլոր քաղաքացիների կողմից, կան նաև բացասական կարծիքներ։ Շվեդիայի բնակչության մի մասը կարծում է, որ չիպավորումը խախտում է անձնական կյանքի գաղտնիությունը։ Բացի սրանից՝ թեև շատ բժիշկներ պնդում են, որ չիպերն անվտանգ են, սակայն ոմանց կարծիքով՝ դրանք կարող են վնասել իմունային համակարգը և վիրուս ներմուծել մարդու մարմին։



Իհարկե, ժամանակը կանգ չի առնում, բայց արդյո՞ք այն աշխատում է հօգուտ մեզ։

 

Մարինա Առաքելյան

Ուսումնասիրությունն իրականացնող խմբի ղեկավարը ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս, իրավ. գիտ.  դոկտոր, պրոֆեսոր, ԵՊՀ իրավագիտության ֆակուլտետի դեկան Գագիկ Ղազինյանն է: Խմբի կազմում ներառված են  իրավ. գիտ. դոկտոր, պրոֆեսոր Արա Գաբուզյանը, իրավ. գիտ. դոկտոր, դոցենտ Աննա Մարգարյանը և իրավ. գիտ.  թեկնածու Տաթևիկ Սուջյանը:

 

Ըստ մասնագետների՝ անչափահասների հանցավոր կամ դեվիանտ վարքագծի դեմ պայքարը, դրան հակազդելու արդյունավետ մեխանիզմների մշակումը ժամանակակից հանրության ուշադրության կենտրոնում գտնվող առավել սուր սոցիալ-իրավական խնդիրներից է:

 

Նրանց հավաստմամբ, այս երևույթի դեմ պայքարը ենթադրում է անչափահասների հանցավորության կանխարգելման ոլորտում պետական իշխանության տարբեր մարմինների, քաղաքացիական հասարակության տարբեր ինստիտուտների կողմից համատեղ ջանքերով կազմակերպաիրավական բնույթի համալիր միջոցառումների իրականացում, որոնք թույլ կտան ոչ միայն կանխարգելելու անչափահասների կողմից հանցավոր կամ շեղվող վարքագծի դրսևորումը, այլև ընտրելու և կիրառելու վերջիններիս կողմից նման վարքագիծ դրսևորելու դեպքերում պատշաճ արձագանքման մեխանիզմներ՝ հաշվի առնելով երեխայի լավագույն շահը:

 

«Այս հիմնախնդրի արդիականության մասին է վկայում այն, որ ՀՀ դատական և իրավական բարեփոխումների 2018-2023 թվականների ռազմավարությունը և դրանից բխող գործողությունների ծրագիրը հաստատելու մասին ՀՀ կառավարության որոշման նախագծում անչափահասների արդարադատության հասանելիության ապահովման համտեքստում, իբրև ռազմավարական նպատակ, նախատեսված է անչափահասների իրավունքների և օրինական շահերի համապարփակ պաշտպանության արդյունավետ մեխանիզմների զարգացումը»,- մեզ հետ զրույցում ասաց Գագիկ Ղազինյանը:

 

Ըստ նրա՝ քննարկվող խնդրի լուծման լավագույն ուղիներից մեկը կարող է լինել անչափահասների հանցավորության քրեաիրավական, քրեադատավարական, քրեակատարողական և կրմինալոգիական հիմնախնդիրների համակարգային վերլուծությունը, տեսական, գործնական և օրենսդրական խնդիրների վերհանումը և դրանց լուծմանն ուղղված գործնական առաջարկների մշակումը. «Այս տեսանկյունից կարևոր է նաև միջազգային փորձի ուսումնասիրությունը՝ հաշվի առնելով խնդրի առնչությամբ բազմաթիվ միջազգային իրավական փաստաթղթերի առկայությունը»:

 

Ուսումնասիրությունը մեկնարկել է 2018 թվականի սեպտեմբերից, և դրա իրականացման 8 եռամսյակների ընթացքում աշխատանքային խմբի կողմից խնդիր է դրվել իրականացնել ՀՀ-ում անչափահասների հանցավորության վիճակի ուսումնասիրություն, անչափահասների հանցավոր կամ դեվիանտ վարքագծի պատճառ կամ պայման հանդիսացող գործոնների բացահայտում, անչափահասին մեղսագրվող հանցանքի վերաբերյալ գործով վարույթի առանձնահատկությունների, անչափահասների նկատմամբ նշանակվող պատիժների համակարգի ուսումնասիրություն, անչափահասների նկատմամբ կիրառվող դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցների դերի, նշանակության և արդյունավետության վերլուծություն և այլն:

 

Այդ խնդիրների լուծման համար գիտական խմբի կողմից ուսումնասիրվելու են տեսական, օրենսդրական աղբյուրներ, միջազգային փորձ, դատական պրակտիկա, իրականացվելու են փորձագիտական հարցումներ, կազմակերպվելու են այցեր քրեակատարողական հիմնարկներ:

 

Գագիկ Ղազինյանը հավաստիացրեց, որ հետազոտության արդյունքները հրապարակայնացնելու համար ծրագրվում է նաև տպագրել հետազոտության արդյունքներն ամփոփող մենագրություն, մեթոդական ուղեցույցներ, կազմակերպել քննարկումներ նաև օտարերկրյա գործընկերների մասնակցությամբ:

 

Քնար Միսակյան

Նշենք, որ Ձեռնարկությունների ինկուբատոր հիմնադրամը (ՁԻՀ) «PMI Science»-ի աջակցությամբ ԵՊՀ-ում դեկտեմբեր 28-ին անցկացրել է ֆակուլտետային հետազոտական մրցանակաբաշխություն համալսարաններում և հետազոտական ինստիտուտներում առկա հետազոտական թիմերին աջակցելու համար:

 

Խումբը մրցանակը ստացել է կիրառական ֆիզիկայի ոլորտում «Խիրալ ֆոտոնիկ հեղուկ բյուրեղների և մետանյութային հիմքով ֆոտոնիկ բյուրեղների վրա հիմնված ղեկավարվող օպտիկական սարքեր» հետազոտական նախագծի համար: ԵՊՀ ֆիզիկայի ֆակուլտետի գիտահետազոտական խմբում ընդգրկված են երիտասարդ ասիստենտներ և գիտաշխատողներ: Խմբի ղեկավարն Ակադեմիկոս Վ. Համբարձումյանի անվան ընդհանուր ֆիզիկայի և աստղաֆիզիկայի ամբիոնի վարիչ, ֆիզմաթ գիտ. դոկտոր, պրոֆեսոր Աշոտ Գևորգյանն է:

 

Ֆակուլտետային հետազոտական մրցանակաբաշխության արդյունքում համալսարանները և հետազոտական ինստիտուտները ներկայացնող 7 գիտահետազոտական խմբերը ստացել են դրամական պարգևներ 7500 ԱՄՆ դոլարի չափով:

 

Ընտրված 7 գիտահետազոտական խմբերից 3-ը ներկայացնում են ԵՊՀ ռադիոֆիզիկայի, կենսաբանության և ֆիզիկայի ֆակուլտետները:

Խմբերի ընտրությունը կատարվել է տեղական և միջազգային փորձագետներից ձևավորված ժյուրիի կողմից: Հայտերը գնահատվել են ըստ առաջադրված խնդրի բարդության, հետազոտության արդիականության և կիրառելիության ոլորտի, փորձարարական լուծումների և տեսական մասի համադրման մակարդակի, միջազգային հրապարակումների և հղումների առկայության:

 

Գիտահետազոտական խմբի ղեկավարի խոսքով, խմբի կողմից ներկայացված ծրագիրը նվիրված է ֆոտոնիկային. ֆոտոնիկան համանման է կիսահաղորդչային էլեկտրոնիկային, որն ազդանշաններ հաղորդելու նպատակով էլէկտրոնների փոխարեն օգտագործում է ֆոտոններ և զբաղվում է լուսային ազդանշանների այնպիսի ֆոտոնային տեխնոլոգիաների մշակմամբ, որոնք ունեն ինֆորմացիայի փոխանակման մեծ արագություններ և էներգիայի փոքր ծախսեր, և հետևաբար օժտված են մեծ արագագործությամբ, օպտիկական սարքերի չափսերը փոքրացնելու մեծ հնարավորություններով ու փոքր կորուստներով: 

 

Աշոտ Գևորգյանը նշեց, որ նախագծի շրջանակում խումբը ծրագրում է կատարել տեսական և փորձարարական մի քանի հետազոտություններ. նախատեսվում է փորձնականորեն ուսումնասիրել գրադիենտական քայլով խոլեստերինային հեղուկ բյուրեղների շերտով լույսի ասիմետրիկ անցման առանձնահատկությունները, անշրջելի անցման հաճախային տիրույթը և հաճախային դիրքն արտաքին էլեկտրական ու ջերմային դաշտերով ղեկավարելու հնարավորությունները։

 

Խումբը մտադիր է նաև ուսումնասիրել արտաքին մագնիսական դաշտի օգնությամբ մագնիսական ֆոտոնիկ բյուրեղների գոտիական կառուցվածքի առանձնահատկությունները, նրա անշրջելիության առանձնահատկությունները։

 

Ակադեմիկոս Վ. Համբարձումյանի անվան ընդհանուր ֆիզիկայի և աստղաֆիզիկայի ամբիոնի վարիչի խոսքով, այսօր անհրաժեշտ է, որ նմանօրինակ դրամաշնորհները շատ լինեն, սակայն այն գիտության առաջընթացին փրկություն չէ. «Պետք է գիտությամբ զբաղվող մասնագետների աշխատավարձը բարձրացնել և խրախուսել այն գիտնականներին, որոնք մեծ ներուժ և հնարավորություններ ունեն»:

 

Ըստ պրոֆեսորի՝ գիտության մեջ երիտասարդներին ներգրավելու համար այսօր անհրաժեշտ է նաև ֆակուլտետում ներդնել ժամանակակից մասնագիտացումներ: «Ֆակուլտետում արդեն իսկ մշակվում են նոր մասնագիտացումներ ներդնելու ծրագրերը: Հույս ունենք, որ նոր մասնագիտացումները կխթանեն, որ երիտասարդներն ընդունվեն մեր ֆակուլտետ»,- հավելեց նա:

 

Աշոտ Գևորգյանի խոսքով, Ֆիզիկայի ֆակուլտետի ուսանողները միշտ էլ մրցունակ են եղել աշխարհում, դրա համար ֆակուլտետն ամեն ինչ պետք է անի, որ ուսանողներն ուսումնական և գիտական դաշտում ավելի մրցունակ դառնան:

 

Նադեժդա Տեր-Աբրահամյան