Օրացույց

Հեղինակի որոնում

Ա | Բ | Գ | Դ | Ե | Զ | Է | Ը | Թ | Ժ | Ի | Լ | Խ | Ծ | Կ | Հ | Ձ | Ղ | Ճ | Մ | Յ | Ն | Շ | Ո | Չ | Պ | Ջ | Ռ | Ս | Վ | Տ | Ր | Ց | ՈՒ | Փ | Ք | Օ | Ֆ

Նորություններ

Գիտական աշխատանքի երաշխավորել է ԵՊՀ միջազգային հարաբերությունների ֆակուլտետի գիտական խորհուրդը, այն երկլեզու է՝ հայերեն և անգլերեն, որտեղ ներկայացված են նաև ԵՊՀ-ում կարդացած դասախոսությունները, միջազգային տարբեր ակադեմիական ամսագրերում տպագրված նրա հոդվածները։

 

Գրքի տպագրությանը ֆինանսապես աջակցել է Թեքեյան մշակութային միությունը (ԱՄՆ), որի հրավերով էլ գրքի առաջին շնորհանդեսը տեղի է ունեցել Ինգլվուդ (ԱՄՆ, Նյու Ջերսի) քաղաքում։

 

Հեղինակի գիտական հետաքրքրությունների շրջանակում են միջազգային հարաբերությունների զարգացումները՝ անվտանգության էներգետիկ աշխարհաքաղաքականության կոմունիկացիոն համակարգերի բնագավառը:

 

Արմեն Մանվելյանը երկու գիտական մենագրության և յոթ տասնյակից ավելի գիտական հոդվածների հեղինակ է՝ տպագրված հայաստանյան և արտասահմանյան ակադեմիական մի շարք ամսագրերում:

 

Մեզ հետ զրույցում Արմեն Մանվելյանն ասաց, որ գրքի շնորհանդեսը նախատեսվում է իրականացնել նաև Երևանում, իսկ աջակցության համար նա շնորհակալություն է հայտնեց ԹՄՄ-ին:


Անգին Խաչատրյան

Հանդիպմանը ներկա էին ԵՊՀ ուսումնական աշխատանքների գծով պրոռեկտոր Մենուա Սողոմոնյանը, ԵՊՀ կենսաբանության ֆակուլտետի կենսաքիմիայի, մանրէաբանության և կենսատեխնոլոգիայի ամբիոնի վարիչ Արմեն Թռչունյանը, Մանրէաբանական կենսատեխնոլոգիաների և կենսավառելիքի նորարարական կենտրոնի տնօրեն Կարեն Թռչունյանը ու Անօրգանական և անալիտիկ քիմիայի ամբիոնի վարիչ Արմեն Մարտիրյանը:

Հանդիպման սկզբում ՍԱՏՄ պետն այցելեց Մանրէաբանական կենսատեխնոլոգիաների և կենսավառելիքի նորարարական կենտրոն, ծանոթացան վերջինիս նորարարական լուծումներին ու հագեցած տեխնոլոգիաներին, տեղեկացան, թե ինչ ծրագրեր է իրականացնում այն։ ՍԱՏՄ ղեկավարն ու ներկայացուցիչը համոզվեցին, որ ԵՊՀ մանրէաբանական կենսատեխնոլոգիաների և կենսավառելիքի նորարարական կենտրոնում կան սարքավորումներ, որոնք միակն են հանրապետությունում։

Կենտրոն այցից հետո հյուրերը կլոր-սեղան քննարկում ունեցան սննդի անվտանգության, դրա մշակման ու վերամշակման հարցերի, ինչպես նաև հետագա համագործակցության վերաբերյալ։ Երկու կողմերն էլ համակարծիք էին, որ իրենց ունեցած ռեսուրսները բավարար են փոխշահավետ համագործակցության համար։



ԵՊՀ պրոռեկտոր Մենուա Սողոմոնյանը հետաքրքրվեց, թե ինչ միջոցներ են հարկավոր, որպեսզի Մանրէաբանական կենսատեխնոլոգիաների և կենսավառելիքի նորարարական կենտրոնը կարողանա համագործակցել պետության հետ սննդամթերքի անվտանգության հարցում։

Կենտրոնի տնօրեն Կարեն Թռչունյանի խոսքով, այս հանդիպման արդյունքում ԵՊՀ ուսանողները հնարավորություն են ստանալու իրենց տեսական գիտելիքները գործնականում իրացնել ՍԱՏՄ լաբորատորիաներում աշխատելու շնորհիվ՝ հետագայում այնտեղ աշխատելու հեռանկարով։


Մարինա Առաքելյան

Հանդիպմանը ներկա էին ուսանողներ և դասախոսներ ԵՊՀ տարբեր ֆակուլտետներից, ինչպես նաև ներկայացուցիչներ մի շարք կազմակերպություններից:



Բանախոսը Մյունխենի Լյուդվիգ Մաքսիմիլիան համալսարանի Մերձավոր և Միջին Արևելքի ուսումնասիրությունների ինստիտուտի հետազոտող դասախոս և դոկտոր, պրոֆեսոր Թալին Սուճյանն էր:

Նա նաև «Հայերը ժամանակակից Թուրքիայում. հետցեղասպանական հասարակություն» հանրաճանաչ գրքի հեղինակն է և պատրաստվում է հրատարակել իր երկրորդ գիրքը:

Թալին Սուճյանը Հայաստանում է կարճատև այցով, որի շրջանակում մի քանի հանրային դասախոսություններ է կարդացել հայ հանրության համար, իսկ այսօր հյուրընկալվել էր ԵՊՀ գենդերային հետազոտությունների և առաջնորդության կենտրոնում:



Հանդիպման ընթացքում բանախոսը խոսեց պատրիարքարանի արխիվների հիման վրա իր հետազոտության մասին և անդրադարձավ օսմանահայ կանանց խնդիրներին:

Ըստ Թալին Սուճյանի՝ հետազոտությունը նվիրված է 19-րդ դարի հայ պատրիարքարանի արխիվների ուսումնասիրությանը: Այս արխիվները պատկանում են մոտավորապես 1860-ականների վերջերին, իսկ դրանցում տեղ գտած տեղեկատվությունն անգնահատելի է հայոց պատմության համար: Փորձ է արվել արխիվներից վերծանել և դուրս բերել հատկապես կանանց հարցաքննությունների մանրամասները:



«Արխիվներում տեղ գտած տեղեկատվության համաձայն՝ 1869 թվականի փետրվարին մի շարք հայ կանայք և տղամարդիկ ենթարկվել են հարցաքննությունների Ջարշամբայի շրջանում կամ գյուղում (Թուրքիա) հայկական պատրիարքարանի կողմից: Այս հարցաքննություններն ուղղված են եղել պարզելու այն կանանց և տղամարդկանց վիճակը կամ կեցությունը, որոնք ամուսնալուծվել կամ ամուսնացել են երկրորդ անգամ (ինչն այդ ժամանակաշրջանի և տեղանքի համար կապված է եղել բավական բարդ իրավական, վարչական, մշակութային և կրոնական ասպեկտների հետ)»,- ասաց բանախոսը:

Նրա հավաստմամբ, Ջարշամբայի հարցաքննությունների արխիվները դուրս են բերում պատմական բեկումնային և շատ կարևոր դրվագներ, որոնք չափազանց կարևոր են հայոց պատմությունն ու արդարադատության տարբեր ասպեկտներ հասկանալու և ուսումնասիրելու համար (հատկապես գյուղական բնակավայրերում):

Հանդիպման վերջում Թալին Սուճյանը շնորհակալություն հայտնեց ներկաներին, ինչպես նաև Գենդերային հետազոտությունների և առաջնորդության կենտրոնի ներկայացուցիչներին հրավերքի և բազմաբովանդակ հանդիպում-դասախոսություն կազմակերպելու համար:

 

Մարինա Առաքելյան

Ապրիլի 18-19-ը տեղի ունեցող երիտասարդական գիտաժողովը կազմակերպվել է Հայագիտական հետազոտությունների ինստիտուտի ցեղասպանագիտության բաժնի նախաձեռնությամբ: Բաժնի վարիչ, պատմ. գիտ. թեկնածու Սուրեն Մանուկյանը փաստեց, որ դրա նպատակն է տարածել ցեղասպանագիտությունը և ստեղծել հարթակ ոլորտով հետաքրքրվող մարդկանց համար՝ միմյանց ճանաչելու, հետագա համագործակցության հեռանկարներ ուղենշելու և ամփոփելու արված աշխատանքները:

 

Գիտաժողովի մեկնարկին Սուրեն Մանուկյանը նշեց, որ Հայաստանը Հայոց ցեղասպանության ճանաչման հիմնահարցը հռչակել է արտաքին քաղաքականության կարևորագույն ուղենիշներից մեկը. «Այդ առումով բնական է, որ այս թեման կարող է կարևոր գործիք դառնալ այն իրացնելու համար»: Նրա հավաստմամբ, կարևոր է շեշտել, որ վերջին տարիներին Հայաստանը դուրս է եկել միայն Հայոց ցեղասպանության ճանաչման պայքարի շրջանակից, և փորձում է հարցը դիտարկել ավելի լայն համատեքստում, որը շատ կարևոր է:

 

«Ցավալիորեն ցեղասպանությունները զուտ պատմական երևույթներ չեն: Դրանց մենք ականատես ենք լինում նաև այսօր, և ցավոք մարդն առ այսօր իր քաղաքական խնդիրների մի մասը փորձում է լուծել՝ դրանք վերացնելով: Իսկ տվյալ դեպքում, երբ մենք խոսում ենք ցեղասպանության մասին, որպես խնդիր դիտարկվում են փոքրամասնությունները՝ կրոնական, էթնիկ կամ ռասայական խմբերի մեջ»,- ասաց Ցեղասպանության բաժնի ղեկավարը:

 

Նրա տեղեկացմամբ, ոլորտի ուսումնասիրությունն արդիական է, քանի որ մարդկությունն ամեն օր մի նոր նյութ է տալիս հետազոտելու. «Աշխարհի տարբեր անկյուններից մենք գրեթե ամեն օր ահազանգեր ենք ստանում մարդկության դեմ կատարվող զանգվածային հանցագործությունների, մարդու իրավունքների լայնամասշտաբ խախտումների մասին, որոնք հաճախ վերաճում են ցեղասպանությունների»:

 

Իր ելույթի ժամանակ Սուրեն Մանուկյանը նշեց, որ Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչումը և ընդհանրապես ցեղասպանությունների դեմ մղվող պայքարը ՀՀ-ի առաջնահերթություններից են, որոնցից էլ բխում է տրամաբանական հաջորդ քայլը, թե արդյոք ՀՀ-ն ընդունակ է իրականացնելու այդ հռչակված դերը:

 

«Որպեսզի ընդունակ լինի, պետք է ունենա ներուժ: Խոսքն առաջին հերթին մարդկային ներուժի մասին է: Մարդիկ, որոնք հետաքրքրված են թեմայով, որոնք մասնագիտանում են, հետևում են աշխարհում տեղի ունեցող գործընթացներին, փորձում են ահազանգել, հետազոտություններով փաստել կատարվածները և ցույց են տալիս կանխարգելման ճանապարհները»:

 

Սուրեն Մանուկյանի պնդմամբ, Հայաստանում ցեղասպանագիտական դպրոցը դեռևս վերջնականապես կայացած չէ. «Այսօր գործում է երկու խոշոր կենտրոն, որտեղ պատրաստում են ցեղասպանագետներ: Առաջինը և ամենախոշորը Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտն է, և մենք ենք՝ ԵՊՀ ՀՀԻ ցեղասպանագիտության բաժինը: Այստեղ պատրաստում ենք կադրեր մագիստրոսական կրթության ճանապարհով: Ընդ որում՝ մենք ձգտում ենք, որ մեր շրջանավարտները հետագա գործունեություն ծավալեն և բարձրաձայնեն ու արծարծեն ոլորտի հիմնախնդիրները»:

 

Նա փաստեց, որ երիտասարդական գիտաժողովին զեկուցումներով  հանդես են գալիս երիտասարդ հետազոտողներ, որոնք առաջին քայլերն են անում այս ոլորտում. «Սա հիանալի հարթակ է, որ նախ ճանաչեն միմյանց, քանի որ դաշտի առավելություններից և առաքելություններից մեկը համագործակցությունն է: Բացի դրանից՝ զեկուցումների նյութերն իրենց բնույթով եզակի են: Կան թեմաներ, որոնք Հայաստանում երբեք չեն արծարծվել»:

 

Ցեղասպանության բաժնի ղեկավարը ներկայացրեց ցեղասպանագիտության էությունը՝ փաստելով, որ այն երիտասարդ և միջգիտակարգային գիտաճյուղ է. «Ցեղասպանության էությունը հասկանալու համար պետք է գիտելիքներ ունենալ պատմական փաստերի վերաբերյալ, կարողանալ կիրառել սոցիոլոգիայի մեթոդաբանությունը, հասկանալ մարդկային հոգեբանությունը, սոցիալական երևույթների տնտեսական պատճառները, իմանալ իրավական եզրույթներ և այլն»:

 

«Այսօր արդեն՝ 21-րդ դարի առաջին քառորդի ավարտին, մենք համոզվում ենք, որ ցեղասպանագիտությունը կայացած գիտաճյուղ է: Հազարավոր մարդիկ զբաղվում են այս թեմայով, հարյուրավոր համալսարաններում կան ամբիոններ, մագիստրոսական ծրագրեր, համալսարանական դասընթացներ ցեղասպանության ուսումնասիրության վերաբերյալ, աշխարհի տարբեր մասերում տեղի են ունենում գիտաժողովներ: Կարող ենք ասել, որ սա արդեն ձևավորված համքարություն է, որի շրջանակում մարդիկ իրենց կյանքը նվիրում են սարսափելի երևույթի ուսումնասիրմանը՝ հասկանալով, որ դա անհրաժեշտ է»,- իր ելույթը եզրափակեց Ցեղասպանագիտության բաժնի ղեկավարը:

 

Երկօրյա գիտաժողովի առաջին օրը հնչեցին 7 զեկուցումներ, որոնք վերաբերում էին ինչպես Հայոց, այնպես էլ Ռուանդայի, Դարֆուրի ցեղասպանություններին,  Թեշքիլաթը Մահսուսայի և գերմանական «Էսէս»-ի ցեղասպան գործունեության համեմատական վերլուծությանը, Զմյուռնիայի հայերի դեպի Հունաստան տարագրությանը և այլն:

 

Մեզ հետ զրույցում գիտաժողովի մասնակից, ԵՊՀ ՀՀԻ ասպիրանտ Աստղիկ Ստեփանյանն ասաց, որ «Ցեղասպանագիտություն» մագիստրոսական կրթական ծրագրին դիմելու հետաքրքրությունն առաջացել էր դեռևս բակալավրիատում սովորելու տարիներին.«Ծրագիրը գերազանցեց իմ սպասելիքները: Այն շատ լավ կառուցվածք ունի: Ուսումնասիրում ենք գիտական մի քանի ուղղություններ՝ տարբեր տեսանկյուններից հետազոտելու Հայոց ցեղասպանության խնդիրը»:

 

Աստղիկ Ստեփանյանը գիտաժողովին ներկայացրեց «Ատելության քարոզչությունը Ռուանդայում» թեմայով զեկուցումը, որի շրջանակում անդրադարձավ մեդիայի դերին այդ գործընթացում. «Մամուլը շատ կարևոր դերակատարություն ունի նման գործընթացներին ժամանակ՝ և՛ ցեղասպանության քարոզչության, և՛ կանխարգելման տեսանկյուններից: Այստեղ մենք տեսնում ենք, թե ինչպես են իշխանության եկած մարդիկ ծառայեցնում մեդիան՝ իրենց նպատակներին հասնելու համար»:

 

Հիշեցնենք, որ վաղը տեղի է ունենալու գիտաժողովի երկրորդ նիստը:

 

Քնար Միսակյան

BBC-ն ներկայացնում է մանրամասներ այս հետազոտությունից։ Ինչպես փաստում են գիտնականները, նեոլիթյան ժամանակաշրջանում մարդկանց որոշ խմբեր Անատոլիայից գաղթել են Մեծ Բրիտանիա։ Նրանք եկել են այս եզրահանգման՝ համեմատելով Սթոունհենջի տարածքը նեոլիթյան ժամանակներից բնակեցնող մարդկանց մնացորդների ԴՆԹ-ն այսօրվա եվրոպացիների ԴՆԹ-ի հետ։

Այս գաղթը Փոքր Ասիայից մարդկանց մասշտաբային տեղաշարժերի մի մասն է եղել, որը սկսվել էր 8000 տարի առաջ։ Այս տեղաշարժի արդյունքում Եվրոպայում սկսեցին մշակել հողը և գյուղատնտեսությամբ զբաղվել։ Մինչև այս գաղթը Եվրոպան բնակեցված էր որսորդությամբ զբաղվող և վայրի բույսեր ու խեցեմորթներ հավաքող փոքր խմբերով։

Անատոլիայից գաղթածների մի խումբ Դանուբ գետով հասել է Կենտրոնական Եվրոպա, մյուս խումբը, որ հասել է ժամանակակից Մեծ Բրիտանիա, իր ճանապարհը շարունակել է Միջերկրական ծովով, Պիրենեյան թերակղզով (ժամանակակից Իսպանիայի ու Պորտուգալիայի տարածքով)։ Ի դեպ, վաղ շրջանի բրիտանացի հողագործների ԴՆԹ-ները նման են եղել նեոլիթյան ժամանակաշրջանում Պիրենեյան թերակղզու բնակիչների ԴՆԹ-ներին։

Միջերկրածովյան տարածքից էլ, հավանաբար, գաղթականները շարժվել են Ֆրանսիա, իսկ Բրիտանիա մուտք են գործել Ուելսից կամ Անգլիայի հարավ-արևմուտքից։ Նրանք Անգլիայում կիրառել են հուշարձաններ կառուցելու ավանդույթը՝ օգտագործելով մեգալիթյան քարեր։ Հենց այս ավանդույթի մի մաս է կազմել նաև Սթոունհենջը։ Այս տեղաշարժը տեղի է ունեցել մոտավորապես մ.թ.ա․ 4000 թվականին։

Այդուհանդերձ, ԴՆԹ-ի վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ տեղացիներն ու գաղթականները շատ չեն խառնվել։ Լոնդոնի բնության պատմության թանգարանի հնագույն ԴՆԹ-ների մասնագետ, այս ուսումնասիրության համահեղինակ Թոմ Բոթն ասում է, որ սա կարող է կապված լինել նաև այն փաստի հետ, որ բնակչությունն այնքան փոքրաթիվ է եղել, որ ոչ մի գենետիկ ժառանգություն չի պահպանվել։

Լոնդոնի համալսարանական քոլեջի պրոֆեսոր Մարկ Թոմասի խոսքով, Անատոլիայից գաղթածները ստիպված են եղել հարմարվել կլիմայական զանազան պայմանների, ինչի արդյունքում կարողացել են Եվրոպայի հյուսիս-արևմուտքում գյուղատնտեսությամբ զբաղվել։

Ուսումնասիրվել են նաև չեդդարյան մարդու մնացորդները, որոնք մ.թ.ա․ 7100 թվականի են։ Վերծանելով ԴՆԹ տվյալները՝ գիտնականները հաստատեցին, որ նա նույնպես թխամաշկ էր և կապուտաչյա, ինչպես մյուս եվրոպաբնակները։ Իսկ գաղթածները, ուսումնասիրության համաձայն, մուգ գույնի աչքեր ու մազեր ունեին։

Մոտավորապես մ.թ.ա․ 2500 թվականներին Մեծ Բրիտանիայում ևս մեկ մեծ գենետիկ տեղաշարժ է եղել․ անատոլիական գաղթականներին ավելացել են Կենտրոնական Եվրոպայից գաղթածները։

Այս երկու տեղաշարժերի վերաբերյալ պրոֆեսոր Բոթն ասում է, որ կարծիք կա, թե դրանք նմանություններ ունեն, սակայն պետք է հաշվի առնել, որ երկուսի դրդապատճառները տարբեր են, ուստի գործ ունենք երկու տարբեր տեսակի գենետիկական տեղաշարժերի հետ։

Հիշեցնենք, որ Սթոունհենջը Լոնդոնից 130 կմ հեռավորության վրա գտնվող Սոլսբերի քաղաքի մոտ գտնվող հարթավայրում քարերի խումբ է։ Երկու շրջանից և հողի մեջ խրված հսկայական քարերից (7,5 կմ բարձրությամբ) բաղկացած այս կառույցը «ՅՈՒՆԵՍԿՕ»-ի ժառանգություն է։

Կա վարկած, որ քարերը ծառայել են որպես աստղադիտարան։ Ըստ մեկ այլ վարկածի՝ կառույցը եղել է տաճար։

 

Նշենք, որ գենային տեղաշարժերի վերաբերյալ հետազոտության մանրամասները հասանելի են Nature.com կայքում։


Մարի Ռաֆյան