Օրացույց

Հեղինակի որոնում

Ա | Բ | Գ | Դ | Ե | Զ | Է | Ը | Թ | Ժ | Ի | Լ | Խ | Ծ | Կ | Հ | Ձ | Ղ | Ճ | Մ | Յ | Ն | Շ | Ո | Չ | Պ | Ջ | Ռ | Ս | Վ | Տ | Ր | Ց | ՈՒ | Փ | Ք | Օ | Ֆ

Նորություններ

Ծրագրի ղեկավար, լաբորատորիայի գիտաշխատող Անուշ Ասատրյանը պատմեց, որ քաղցկեղի բուժման ընթացքում լայնորեն կիրառվում է բլեոմիցին-ցիսպլատին համակցված կամ մուլտի-ագենտային քեմոթերապիան, ինչը թույլ է տալիս նվազեցնել կիրառվող նյութերի կուտակումն առողջ բջիջներում, մեծացնում բուժման արդյունավետությունը և նվազեցնում ցիտոտոքսիկ նյութերի կողմնակի ազդեցությունը: 

 

«Ակնկալվող տվյալների շնորհիվ մշակվելու են բլեոմիցին-ցիսպլատին կոմբինացված քեմոթերապիայի նոր սխեմաներ նվազագույն դեղաչափերի կիրառությամբ, ինչն արգելակելու է այդ միացությունների ազդեցությունն առողջ հյուսվածքների և օրգանների վրա»,- նշեց Ա. Ասատրյանը:

 

 

Հակաուռուցքային դեղամիջոցների շարքին պատկանող միացությունների ստվար խմբի գործունեությունն ուղղված է բջիջների բազմացման արգելակմանը: Այդպիսի ազդեցություն ունեն ալկիլացնող միացությունները, որոնք, կովալենտ կապեր առաջացնելով ԴՆԹ-ի հետ, խաթարում են բջիջների գործունեությունը և, ի վերջո, արգելակում ուռուցքի աճը:

    

Ծրագրի ղեկավարի համոզմամբ, սպասվող արդյունքը բացահայտելու է այն փոփոխականները, որոնք սահմանափակում են բարձր դեղաբաժիններով կիրառվող ցիսպլատինի և այլ ցիտոտոքսիկ դեղերի կուտակումն առողջ բջիջներում:

 

Թեման ֆինանսավորման է երաշխավորել ՀՀ ԿԳՄՍՆ գիտության կոմիտեն:  

 

Հասմիկ Ասլանյան

 

 

 

 

 

Ծրագրի ղեկավար, նշված ամբիոնի վարիչ, պրոֆեսոր Սիրանուշ Նանագյուլյանը մեզ հայտնեց, որ գիտական խմբում ընդգրկված են Կենսաբանության ֆակուլտետի 1 ասպիրանտ, կենսաբանական գիտությունների 3 թեկնածու և կենսաբանական գիտությունների 1 դոկտոր:

 

 

 

Ծրագիրը նպատակ ունի Հայաստանի լեռնատափաստանային էկոհամակարգերում սննդային շղթայի տարբեր մակարդակներում ուսումնասիրել և գնահատել պեստիցիդների ազդեցությունը սնկերի, բույսերի ու կենդանիների տեսակային բազմազանության, ԴՆԹ վնասվածության աստիճանի և մուտացիաների կուտակման վրա՝ համեմատելով վարելահողերն ու չշահագործվող լեռնատափաստանային տարածքները: Հայաստանում նման ուսումնասիրություն անցկացվում է առաջին անգամ: 

 

Կենսաբազմազանության կորուստը դժվար է հաշվարկել, քանի որ սննդային շղթաներն ունեն բավականին բարդ կառուցվածք, և առանձին տեսակներ տարբեր ձևով են կուտակում վնասակար նյութերը, ասում է Ս. Նանագյուլյանը. «Այնուամենայնիվ, կարելի է ընտրել վայրի էկոհամակարգերի մոդելային խմբեր, որոնց վրա հնարավոր է ուսումնասիրել պեստիցիդների վնասակար ազդեցությունը և մուտացիաների կուտակումը կենսացուցիչ տեսակների մոտ»: Այս նախագծով գնահատվելու է ազդեցությունը հողային սնկեր-բույսեր-փափկամարմիններ-մողեսներ սննդային շղթայի վրա:

 

 

Նրա խոսքով, Հայաստանի ընտրված մարզերի հողագործների հետ ստորագրվելու են համագործակցության համաձայնագրեր վարելահողերի վրա գիտական աշխատանքներ իրականացնելու համար: Այդ տարածքներում ընտրվելու են փորձարարական և ստուգիչ (չշահագործվող) հողակտորներ. «Վերլուծությունները հնարավորություն կտան գնահատել կենսաբազմազանության կորուստը՝ պայմանավորված օրգանիզմների առողջության վրա պեստիցիդների բացասական ազդեցությամբ»:

 

Ծրագրի ղեկավարը վստահ է, որ ստացված արդյունքները կիրառական և հիմնարար մեծ նշանակություն են ունենալու գյուղատնտեսության, կենսաբանության ոլորտներում, իսկ հավաքագրված տվյալները նպաստելու են Հայաստանում օրգանական գյուղատնտեսության զարգացմանը. «Շահագրգիռ կողմերին առաջարկություններ են ներկայացվելու օրգանական գյուղատնտեսության զարգացման ուղղությամբ»:

 

Նադեժդա Տեր-Աբրահամյան

Նշենք, որ գիտական թեման ֆինանսավորման է երաշխավորվել Գիտության կոմիտեի կողմից գիտական և գիտատեխնիկական գործունեության պայմանագրային (թեմատիկ) ֆինանսավորման շրջանակում գիտական թեմաների հայտերի մրցույթի արդյունքում:

 

Գիտական ծրագրի նպատակների և ակնկալվող արդյունքների մասին զրուցել ենք ԵՊՀ կենսաբանության ֆակուլտետի կենսաքիմիայի, մանրէաբանության և կենսատեխնոլոգիայի ամբիոնի դոցենտ, կենսաբանական գիտությունների թեկնածու, վերոնշյալ գիտական ծրագրի ղեկավար Հովիկ Փանոսյանի հետ։

 

Վերջինիս խոսքով, ներկայումս մանրէային ծագման էկզոպոլիսախարիդները (ԷՊՍ) լայն պահանջարկ ունեն դեղագործական և սննդի արտադրություններում, ներկանյութերի ու կենսապլաստիկի ստացման, ինչպես նաև թունազերծման և կենսավերականգնման գործընթացներում. «Մանրէային ծագման ԷՊՍ-ներն օժտված են հակաօքսիդանտային, հակավիրուսային, հակաքաղցկեղային, հակաթրոմբոզային և հակամետաստազային ակտիվություններով: ԷՊՍ-ների արտադրական ստացումն էքստրեմոֆիլ մանրէների կիրառմամբ մի շարք առավելություններ ունի. բացառվում է կոնտամինացիան, սինթեզի գործընթացը կարելի է կազմակերպել՝ շրջանցելով մանրէազերծման ծախսատար և էներգատար փուլերը»։

 

 

Ըստ ԵՊՀ դոցենտի՝ գիտական ծրագրի նպատակներն են Հայաստանի էքստրեմալ կենսամիջավայրերից (երկրաջերմային աղբյուրներից, աղուտ-ալկալի հողերից և աղի հանքից) ընտրողաբար մեկուսացնել ԷՊՍ արտադրող թերմոֆիլ և հալոֆիլ մանրէներ, ուսումնասիրել այդ մանրէների արտադրած ԷՊՍ-ների ֆիզիկաքիմիական ու կառուցվածքային առանձնահատկությունները և գնահատել կենսատեխնոլոգիաներում դրանց կիրառման ներուժը:

 

Նրա համոզմամբ, նախատեսված է նաև էքստրեմոֆիլ ԷՊՍ արտադրիչ մանրէների կենսազանգվածի և հետևաբար ԷՊՍ-ների ստացման համար կիրառել գյուղատնտեսական թափոններ, ինչը թույլ կտա իջեցնել արտադրանքի ինքնարժեքը:  

 

Ծրագրում ընդգրկված են 2 ավագ մասնագետ և 2 երիտասարդ գիտնական: Թեմայի խորհրդատուն Նեապոլի կենսամոլեկուլային քիմիայի ինստիտուտի (ինստիտուտը Եվրոպայում էքստրեմոֆիլ մանրէների ԷՊՍ-ների ուսումնասիրության ոլորտի առաջատարներից է) առաջատար գիտաշխատող, պրոֆ. Աննառիտա Պոլին է, որի  գիտական խումբը մասնագիտացված է մանրէային ԷՊՍ-ների ուսումնասիրություններում:

 

Հ. Փանոսյանը տեղեկացրեց, որ նախատեսվում է խմբի երիտասարդ հետազոտողների գործուղում Իտալիա համագործակից լաբորատորիայում առկա գերճշգրիտ սարքավորումներով ԷՊՍ-ների քիմիական կազմի և կառուցվածքային առանձնահատկությունների վերլուծության նպատակով:

 

 

Անդրադառնալով ծրագրից ակնկալվող վերջնարդյունքներին՝ ԵՊՀ դոցենտը նշեց, որ նախագծի հաջող իրականացումը թույլ կտա ստանալ նոր և կենսատեխնոլոգիապես հեռանկարային ԷՊՍ արտադրիչներ և դրանց սինթեզն ապահովող գեներ. «Հեռանկարային շտամների ամբողջական գենոմների սեքվենավորումը և ԷՊՍ սինթեզը կոդավորող գեների վերծանումը նախադրյալ են հանդիսանալու հետագայում գենային կենսաինժեներիայի մեթոդներով նոր, բարելավված ցուցանիշներով տրանսգենային շտամների նախագծման համար: Կենսատեխնոլոգիական ներուժ ունեցող ակտիվ շտամ-արտադրիչների ընտրությունը հեռանկարային է լինելու գիտության և արտադրության միջև երկխոսության համար»։

 

Հ. Փանոսյանի խոսքով, ստացված արդյունքները ներկայացվելու են միջազգային գիտաժողովներում և տպագրվեն ազդեցության գործակցով միջազգային ճանաչում ունեցող գիտական հանդեսներում:

 

Ծրագրի ղեկավարն ընդգծեց, որ գիտական ծրագրի շրջանակում նախատեսվում է համալրել ամբիոնում ստեղծված էքստրեմոֆիլ մանրէների կուլտուրաների հավաքածուն, ներդնել ԷՊՍ-ների ուսումնասիրության նորագույն մեթոդներ, որոնք ընդգրկվելու են ԵՊՀ կենսաքիմիայի, մանրէաբանության և կենսատեխնոլոգիայի ամբիոնի կրթական ծրագրերում՝ որպես լաբորատոր աշխատանքի բաղադրիչներ:

 

 

Նադեժդա Տեր-Աբրահամյան

 

 

Գիտության կոմիտեի կողմից անցկացված գիտական և գիտատեխնիկական գործունեության պայմանագրային (թեմատիկ) ֆինանսավորման շրջանակում «Առաջատար հետազոտությունների աջակցության գիտական թեմաների հայտերի ընտրության» մրցույթի արդյունքում ֆինանսավորման երաշխավորված գիտական թեման, ԵՊՀ պինդ մարմնի ֆիզիկայի ամբիոնի վարիչ, ֆիզմաթ. գիտ. դոկտոր, պրոֆեսոր Արշակ Վարդանյանի գլխավորությամբ, ներկայացրել են նույն ամբիոնի աշխատակիցներ, պրոֆեսոր Ա. Կիրակոսյանը, դոցենտ Ա. Ասատրյանը, գիտաշխատող Ա. Ավետիսյանը, հայցորդ Ա. Ստեփանյանը, ասպիրանտներ Տ. Ղուկասյանը և Ա. Մովսիսյանը:

 

Մեզ հետ զրույցում Ա. Վարդանյանը նշեց, որ ներկայացված նախագիծը նվիրված է գրաֆենային հետերոկառուցվածքներում տաք լիցքակիրների էներգիական ռելաքսացիայի բնութագրերի վրա արտաքին էլեկտրական և մագնիսական դաշտերի, ինչպես նաև տակդիրի օպտոէլեկտրոնային պարամետրերի ազդեցության տեսական ուսումնասիրմանը:

 

Նրա խոսքով, առաջարկվող ուսումնասիրությունը կարևորվում է ոչ միայն գործող, այլև նախագծվող այնպիսի սարքերի կատարելագործման տեսանկյունից, որոնցում հիմնական դեր խաղում է տաք լիցքակիրների համակարգը:

 

 

«Ֆոտոգրգռված լիցքակիրների ջերմացումը («Thermalization») և հետագա հովացումը («Cooling») դիտարկվելու են ինչպես տարբեր տիպի ֆոնոնների, այնպես էլ գրաֆենային պլազմոնների և «պլազմոն-մակերևութային բևեռային օպտիկական ֆոնոն» պոլարիտոնների առաքման հաշվառմամբ: Կիրառական հեռանկարի տեսանկյունից իրականացվող կարևոր գնահատումներից բացի՝ ակնկալվող տեսական արդյունքներն ունենալու են նաև հիմնարար նշանակություն՝ որպես արտաքին դաշտերի տարբեր երկրաչափությունների և ուժգնությունների դեպքում առաջին անգամ ստացված արդյունքներ»,- ասաց Ա. Վարդանյանը:

 

Գիտական խմբի ղեկավարի վստահեցմամբ, ստացված արդյունքների հիման վրա տեսականորեն մշակվելու է գրաֆենային հենքով տաք-լիցքակրային տրանզիստորի լավարկված մոդել, որը գործարկվելու է որպես տերահերցային դետեկտոր:

 

ԵՊՀ պրոֆեսորը նշեց, որ ծրագրի կարևոր նպատակներից է նաև տեսական գիտելիքների լավ պաշար ունեցող երիտասարդ հետազոտողներին փորձարարական ֆիզիկայով զբաղվելու հնարավորություն ընձեռելը. «Այդ նպատակով դրամաշնորհի տրամադրած միջոցներն օգտագործվելու են՝ տեխնիկապես համալրելու մեր հնարավորությունները, ինչպես նաև մեծացնելու նրանց փորձառությունն օտարերկրյա գործընկերների հետ համագործակցությամբ»:

 

Պահանջների համաձայն՝ խումբը համագործակցելու է օտարերկրյա գործընկերոջ հետ, ինչը ենթադրում է փոխայցելություններ և համատեղ միջոցառումների իրականացում: Ա. Վարդանյանը տեղեկացրեց, որ իրենց նախագծի օտարերկրյա գործընկերն է հայտնի փորձարար ֆիզիկոս, Կալիֆոռնիայի համալսարանի պրոֆեսոր Յա-Հոնգ Քսին (Ya-Hong Xie):

 

«Մեր գործընկերոջ հրապարակած 229 գիտական հոդվածներից շուրջ 50-ը նվիրված են գրաֆենային հետերոկառուցվածքների ստացմանը և ուսումնասիրմանը: Մեր խմբում ընդգրկված հետազոտողները հիմնականում տեսաբան ֆիզիկոսներ են, իսկ օտարերկրյա գործընկերոջ հետ աշխատանքը հնարավորություն է ընձեռելու տեսական հետազոտությունները սերտորեն կապելու հետա­զոտվող համակարգերի գործնական իրականացման և կիրառական հեռանկարի հետ»,- փաստեց գիտական ղեկավարը: 

 

Քնար Միսակյան

 

 

Միջոցառմանը ներկա էին գրքի գլխավոր խմբագիր Աշոտ Մովսիսյանը, «Արցախ» գիտահետազոտական ինստիտուտի տնօրեն Ավետիք Հարությունյանը, ԵՊՀ պատմության ֆակուլտետի Հայաստանի հարակից երկրների ամբիոնի վարիչ Էդուարդ Զոհրաբյանը, պատմ. գիտ. դոկտոր Գևորգ Ստեփանյանը, քաղաքագետ, դասախոս Սուրեն Պետրոսյանը, ԵՊՀ պրոֆեսորադասախոսական կազմի ներկայացուցիչներ և պատվավոր այլ հյուրեր:

 

 

«Զրուցարանի ստեղծման գաղափարն ի հայտ է եկել շատ վաղուց, սակայն կյանքի է կոչվել միայն Արցախյան երկրորդ պատերազմից հետո: Ստեղծված իրավիճակում բավական բարդ էր ադրբեջաներենով որևէ աշխատանք կատարելը, սակայն, ի վերջո, հաջողվեց հաղթահարել պատնեշները և նախաձեռնել զրուցարանի տպագրությունը: Պահանջվեց գրեթե մեկ տարի նյութերն ամբողջությամբ հավաքելու և խմբագրելու համար»,- իր ելույթում նշեց հեղինակը:

 

 

Լ. Մովսիսյանը շնորհակալություն հայտնեց բոլոր մարդկանց, որոնք իրենց աջակցությունն են ունեցել զրուցարանի ստեղծման ու տպագրման գործում. «Լեզվին տիրապետելն այսօր առավել քան երբևէ պետք է կարևորվի։ Հուսով եմ, որ զրուցարանն օգտակար կլինի ինչպես ուսանողների, այնպես էլ մասնագետների համար։ Շնորհակալ եմ համագործակցության համար ու վստահ եմ, որ այն շարունակական է լինելու»:

 

 

Միջոցառման մասնակիցները փաստեցին, որ զրուցարանը ռազմավարական և անվտանգության տեսանկյունից ունի կարևոր նշանակություն: Միանշանակ, անհրաժեշտ է տիրապետել թշնամի երկրի լեզվին, խթանել դրա ուսուցումը Հայաստանում։