Օրացույց

Հեղինակի որոնում

Ա | Բ | Գ | Դ | Ե | Զ | Է | Ը | Թ | Ժ | Ի | Լ | Խ | Ծ | Կ | Հ | Ձ | Ղ | Ճ | Մ | Յ | Ն | Շ | Ո | Չ | Պ | Ջ | Ռ | Ս | Վ | Տ | Ր | Ց | ՈՒ | Փ | Ք | Օ | Ֆ

Նորություններ

Ինչպես հայտնի է, 1917 թվականին Հովհաննես Թումանյանի ջանքերով ստեղծվում է «Հայկազյան» ընկերությունը, որը կոչված էր միավորելու հայ մշակույթն ու մտավորականությանը:
Իր հրապարակախոսություններից մեկում Թումանյանն անդրադառնում է «Հայկազյան ֆոնդի» ստեղծմանն ու առաքելությանը.
«Ազգ ենք և մինչև հիմա չունենք մեր ազգային պատմությունը։ Մեր ազգային պատմության նյութերը ցրված են վանքերում, փակված ձեռագրերից ու մեր շուրջը փռված հիշատակություններից՝ սկսած մինչև հեռավոր երկրների արխիվներն ու թարգմանությունները...

…Էս բոլոր նյութերը պետք է հավաքել գիտնականների, պատմագետների ձեռքերով, ուսումնասիրություններ կատարել, մենագրություններ գրել (մոնոգրաֆիա), և հետզհետե պատրաստել մեր ազգի գիտական ճշմարիտ պատմությունը …

Գրականություն ունենք, բայց դեռ մի ընդհանուր գրական լեզու չունենք։ Եղածն էլ աղքատ ու աղճատ և անկազմակերպ։ Պետք է հավաքել հայոց բառարանների, բովանդակ հայության լեզվական գանձերը, կազմել հայոց կենդանի լեզվի բառարանը, ստեղծել հայոց ազգային գրական լեզու։

Գիտություն չկա մեր մեջ։ Ե՛վ դպրոց, և՛ գրականություն, և՛ հրապարակախոսություն, և՛ հասարակական ու ազգային գործեր մեծ մասամբ հիմնված են տգիտության վրա ․․․» (Հ. Թումանյան, հ․ 4, Ե․, 1969 թ., էջ 397):

Այս հոդվածում Թումանյանն անդրադառնում է նաև հայ գեղարվեստին՝ ասելով, որ այն ընկած է երեսի վրա ու թողնված է մասնավոր մարդկանց խնամքին։ «Մինչդեռ բարձր քաղաքակիրթ ժողովուրդ դառնալու և կոչվելու համար առանց գեղարվեստի՝ ճար ու ճանապարհ չկա»,- գրում է նա։

Ահա այս խնդիրներին լուծում տալու համար Հովհաննես Թումանյանը ստեղծում է «Հայկազյան» ընկերությունը, որը սնվում էր հայ մեծահարուստների միջոցներով ու ապահովում էր ժամանակի գիտական միջավայրի կենսունակությունը։

Սակայն պատմության էջերը վերանայելը, գրական ընդհանուր լեզու ստեղծելն ու մշակութաբանությամբ զբաղվելը, այն սովորելն ու սովորեցնելը հնարավոր էր միայն գիտական հաստատության պատերի ներսում։ Հասկանալի է, որ «Հայկազյան» ֆոնդի հիմնական նպատակը, ի վերջո, Հայկական համալսարան հիմնելն է։

«Պետք է համախմբել հայ գիտնականներին, ստեղծել գիտություն հայերեն լեզվով և հայ գիտնականների կաճառ, գիտության օջախ, Հայկական Ակադեմիա։

Եվ պետք է ստեղծել Հայոց Համալսարան, ուր կարելի լինի բարձրագույն գիտությունները ավանդել ու սովորել հայերեն լեզվով։ Մեր տարրական ու միջնակարգ դպրոցների մեջտեղը պետք է կառուցանել ու պահել մի գիտության տաճար, մեր մանր ու մեծ ճրագների մեջտեղը պետք է վառել մի մեծ ջահ,- Հայկական Համալսարան»,- գրել է Հովհաննես Թումանյանը։

Օրինակ բերելով իտալացիներին, որոնք պատերազմի դաշտում՝ խրամատում, համալսարան են բացում ու զբաղվում գիտությամբ, Թումանյանը հարց է տալիս, թե ինչո՞ւ հայ ժողովուրդը խրամատներից այսքան հեռու չի կարող զբաղվել գիտությամբ։

«Եվ սրա մեջ է մեր ցեղի մեծությունն ու մեր կյանքի մեծ դրաման»,- գրված է հոդվածի վերջում։

Ysu.am-ին տված հարցազրույցում թումանյանագետ Սուսաննա Հովհաննիսյանն ասաց, որ հայոց մեծ բանաստեղծը շատ մեծ ոգևորությամբ էր զբաղվում «Հայկազյան» ընկերության ստեղծմամբ ու մեծ ցանկություն ուներ Հայկական Ակադեմիա հիմնելու։ Նա պատմեց, որ Թումանյանը բազմաթիվ հայ մտավորականների է կանչել՝ իր ծրագիրն իրագործելու համար։

«Նա ցանկանում էր, որ հայ մտավորականությունն ազատվի մանկավարժական գործից ու զբաղվի գիտությամբ։ Մտավորականությանը կանչելուց հետո՝ Պյատիգորսկում մի քանի ժողովներ է գումարում պրոֆեսոր Մառի ներկայությամբ, որտեղ քննարկվում ու ճշգրտվում են համալսարանին վերաբերող հարցեր»,- ասաց տիկին Հովհաննիսյանը։

Նա նաև նշեց, որ Հովհաննես Թումանյանը, համալսարան հիմնելու գործին լծված լինելով մեկտեղ, ստեղծում էր կամավորներին զենք ուղարկելու ֆոնդ։

Ցավոք, այդ ժամանակ Թումանյանի՝ համալսարան հիմնելու ցանկությունը չիրականացավ։ Սակայն նա չի հանձնվում և Հրաչյա Աճառյանին գրված նամակներից մեկում ասում է, որ համալսարան չունենալը չի նշանակում չունենալ Հայկական Ակադեմիա։ Թեև Աճառյանը չէր կարող դասավանդել համալսարանում, սակայն Թումանյանն այս նամակում գրում է, որ նա ընդգրկված է հայ գիտությունը զարգացնողների և տարածողների խմբի մեջ։

«Վերջապես Ձեզ ի նկատի ունենք նաև էն խմբի մեջ, որ կազմված է լինելու մեր գիտնականներից ու բանասերներից և որին առայժմ Հայկական Ակադեմիա բարձր անունն ենք տալիս»։

Թեև Հովհաննես Թումանյանի՝ ազգային համալսարան հիմնելու ջանքերը ձախողվեցին, այսուհանդերձ 1919 թվականի մայիսին նա տեսավ Պետական համալսարանի հիմնադրումը։

 

Մարինա Առաքելյան

Միջոցառմանը ներկա էին Ֆիզիկայի ֆակուլտետի դեկան Ռաֆիկ Հակոբյանը, Ռադիոֆիզիկայի ֆակուլտետի դեկան Խաչատուր Ներկարարյանը, ամբիոնի վարիչներ, դասախոսներ, ուսանողներ, Լևոն Մուրադյանի հարազատները և ընկերները:

 

Ռաֆիկ Հակոբյանը տեսապատկերի միջոցով ներկայացրեց համալսարանում Լևոն Մուրադյանի հետ ուսումնառության, ինչպես նաև աշխատանքային տարիներից հետաքրքիր դրվագներ:

 

«Նա ոչ միայն լավ ընկեր էր, այլ մեծ գիտնական: Նա իր կյանքն ապրեց մեծ գիտնականի առաքելությամբ՝ ծառայելով գիտությանն ու հայրենիքին: Անուրանալի է Լևոն Մուրադյանի ներդրումը ժամանակակից գերարագ օպտիկայի և լազերային ֆիզիկայի կարևոր ուղղություններում: Նրա տասնյակից ավելի աշակերտների զգալի մասը հաստատվել և ներկայումս հաջողությամբ աշխատում է հայաստանյան և արտերկրի հայտնի գիտական կենտրոններում։ Մեր նպատակն է ևս մեկ անգամ հիշել և մեծարել անվանի գիտնական ԵՊՀ ֆիզիկայի ֆակուլտետի օպտիկայի ամբիոնի պրոֆեսոր, Ֆիզիկայի գիտահետազոտական ինստիտուտի գերարագ օպտիկայի և ֆոտոնիկայի գիտահետազոտական լաբորատորիայի հիմնադիր, գիտական ղեկավար, առաջատար գիտաշխատող, ֆիզմաթ. գիտ. դոկտոր Լևոն Մուրադյանին»,-ասաց ֆակուլտետի դեկանը և հավելեց, որ 2018 թ. նոյեմբերի 29-ին Ֆիզիկայի ֆակուլտետի ՖԳՀԻ գերարագ օպտիկայի և ֆոտոնիկայի գիտահետազոտական լաբորատորիան անվանակոչվել է պրոֆեսոր Լևոն Մուրադյանի անվամբ:

 

 

Գերարագ օպտիկայի և ֆոտոնիկայի գիտահետազոտական լաբորատորիայի գիտական ղեկավար, ֆիզմաթ․ գիտ. թեկնածու Աղավնի Կուտուզյանը տեսապատկերի միջոցով ներկայացրեց պրոֆեսորի անցած ճանապարհը և գիտամանկավարժական գործունեության հիմնական ուղղությունները:

«Լևոն Մուրադյանը հեղինակ է ավելի քան 200 գիտական հրա­տարակումների, կիրառական բնույթի աշխատանքների շնորհիվ Լևոն Մուրադյանը ստացել է 10 արտոնագիր գերարագ օպտիկայի և մանրաթելային օպտիկայի բնագավառում, նրա ղեկավարությամբ և խորհրդատվությամբ պաշտպանվել են բազմաթիվ ատենախոսություններ: 1991թ. սկսած պրոֆեսոր Մուրադյանը ֆակուլտետում կարդացել է տարբեր դասընթացներ՝ հիմք դնելով նոր ուղղությունների ու կրթական ծրագրերի»,- հավելեց նա:

 

 

ԵՊՀ ֆիզիկայի ֆակուլտետի օպտիկայի ամբիոնի վարիչ, ՖԳՀԻ տնօրեն, ֆիզմաթ. գիտ. դոկտոր, պրոֆեսոր Ռոման Ալլահվերդյանն էլ վերհիշեց համատեղ աշխատանքային տարիներին տեղի ունեցած հումորային դրվագները:

 

«Նրան սիրում էին ուսանողներն ու ընկերները, նա այն եզակի մարդկանցից էր, որը չէր վարանում ծայրահեղ վիճակներից, փորձարարությունից ու ձախողումներից, փնտրում, գտնում էր նոր ծրագրեր ու տալիս աշխատելու հնարավորություն: Երիտասարդ սերնդի համակրանքը նախևառաջ այս հատկանիշներով էր պայմանավորված»,- ասաց Ռոման Ալլահվերդյանը:

 

 

Լևոն Մուրադյանի գիտամանկավարժական գործունեության և կյանքի հետաքրքիր պատմություններով ու հուշերով կիսվեցին նաև ֆակուլտետի դասախոսները, նրա ընկերներն ու նախկին ուսանողները:

 

Նշենք, որ ԵՊՀ ֆիզիկայի ֆակուլտետի օպտիկայի ամբիոնի պրոֆեսոր, Ֆիզիկայի գիտահետազոտական ինստիտուտի գերարագ օպտիկայի և ֆոտոնիկայի գիտահետազոտական լաբորատորիայի հիմնադիր, գիտական ղեկավար, առաջատար գիտաշխատող Լևոն Մուրադյանը վախճանվել է 2018 թ. սեպտեմբերի 19-ին:

 

 

Ներկայացնելով գիտական թեման՝ Կարեն Պետրոսյանը մանրամասնեց. «Հեղուկ բյուրեղները շատ կարևոր տեղ են զբաղեցնում մեր կյան­քում:

Մասնավորապես հեղուկ բյուրեղների կիրառությունը կարող ենք տեսնել հեռախոսներում, ժամացույցներում, համա­կար­գիչ­նե­րի էկրաններում, հեռուստաէկրաններում, ֆոտոխցիկներում և այլուր: Ի տարբերություն այլ օպտիկական նյութերի՝ հեղուկ բյուրեղների օպտիկական հատկությունները կարելի է հեշտությամբ կառավարել՝ փոփոխելով արտաքին ազդեցությունները: Այս կիրառական մեծ ներուժով է պայմանավորված, որ հեղուկ բյուրեղներն ուսումնասիրվում են տարբեր գիտնականների կողմից ինչպես կիրառական, այնպես էլ հիմնարար գիտության տեսանկյունից»:

 

Գիտական թեմայի ղեկավարի խոսքով, նախագծի շրջանակում հետազոտությունները կատարվել են հիբրիդ կողմնորոշմամբ նեմատիկ հեղուկ բյուրեղների (ՆՀԲ) համար:

 

Այստեղ առաջին անգամ փորձնականորեն ուսումնասիրվում են հիբրիդ կողմնորոշված նեմատիկ հեղուկ բյուրեղների օպտիկական հատկությունները՝ լույսի կլանմամբ առաջացած ուղիղ ծավալային ընդարձակման հետևանքով մակածված հիդրոդինամիկական հոսքերով վերակողմնորոշման արդյունքում։

 

Մասնավորապես հիբրիդ կողմնորոշված ՆՀԲ կառուցվածքները հետաքրքրական են ցածրաշեմ գունավոր դիսփլեյների ստեղծման տեսանկյունից:  

 

Ծրագրի ղեկավարը նշեց, որ թեմայի շրջանակում ստացված արդյունքները հնարավորություն կտան ստեղծելու ցածրաշեմ օպտիկական տարրեր, որոնք կարող են օգտագործվել անգամ թույլ ջերմային աղբյուրներ գրանցելու համար:

Նադեժդա Տեր-Աբրահամյան

 

 

 

Այս մասին գրում է «Ռուսարմինֆո» կայքը:

Ներսես «Քրիք» Քրիքորյանը ծնվել է 1921-ին գաղթի ճանապարհին, երբ նրա ծնողները փախչում էին Օսմանյան Թուրքիայից՝ փորձելով փրկվել Ցեղասպանությունից: Տղայի ծնունդից հետո Քրիքորյանների ընտանիքը կարողացավ ապաստան գտնել Կանադայում, իսկ երբ Ներեսը չորս տարեկան դարձավ, ընտանիքը տեղափոխվեց ԱՄՆ և հաստատվեց Նիագարա Ֆոլսում:

Ապագա գիտնականի ծնողները կրթություն չունեին, սակայն անում էին ամեն հնարավորը, որպեսզի նրանց երեխաները գնան քոլեջ և բարձր որակավորում ունեցող մասնագետներ դառնան: Քոլեջը քիմիա մասնագիտությամբ ավարտելուց հետո Ներսեսը սկսել է աշխատել «Յունիոն քարբայդ» ընկերությունում, այնուհետև մշտական աշխատանք է ստացել Լոս Ալամոսում, որտեղ էլ ստացել է «Քրիք» մականունը:

1943-ին Քրիքորյանը ներառվել է հայտնի «Մանհեթենյան ծրագրում» (ԱՄՆ ատոմային ռումբի մշակման կոդային անվանումը): Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո նա աշխատել է ջերմատոմային հրթիռների վրա և գլխավորել է Լոս Ալամոսի լաբորատորիայի բաժիններից մեկը:

Իր հարցազրույցներում Քրիքորյանը բազմիցս նշել է, որ Հերոսիմայի և Նագասակիի 1945-ի ատոմային ռմբակոծություններն այլևս չպետք է տեղի ունենան երկրի վրա:

1972 թ. Քրիքորյանին առաջարկում են միանալ ԱՄՆ նորաստեղծ հետախուզական բաժանմունքին: Նա՝ որպես վերլուծաբան, աշխատում էր հետախուզական բյուրոյում, քանի որ տիրապետում էր հայերենին ու ռուսերենին:

Ներսես Քրիքորյանը թոշակի է անցել 1991-ին, սակայն մինչև մահը՝ 2017 թվականը, շարունակել է զբաղվել գիտությամբ:

Իր ողջ կյանքի ընթացքում գիտնականը չի մոռացել իր հայկական արմատների մասին: 1990-ականներին նա մի քանի անգամ այցելել է Հայաստան:


Նադեժդա Տեր-Աբրահամյան

Մեզ հետ զրույցում Հեղինե Ղազոյանը նշեց, որ հետազոտության նպատակն է կառավարել և կարգավորել ԴՆԹ-ի կայունությունը ջուր/օրգանական, մասնավորապես սուլֆօքսիդներ պարունակող խառը լուծիչներում, ուսումնասիրել տարբեր լիգանդների հետ (տարբեր կենսաբժշկական նշանակություն ունեցող ֆլուորոֆորներ և վիտամիններ) ԴՆԹ-ի կապման գործընթացի օրինաչափությունները, առաջացող կոմպլեքսի կայունության վրա ազդող գործոնները և որոշել այդ կոմպլեքսների թերմոդինամիկական պարամետրերը:

 

Գիտական խմբի ղեկավարի հավաստմամբ, հետազոտության ընթացքում մշակվելու են նոր մոտեցումներ ԴՆԹ-ի լուծույթներում կոնֆորմացիոն անցումների ղեկավարման համար. «Հետազոտության նպատակներն արժեքավոր են այն տեսանկյունից, որ ներկայումս լայնորեն ուսումնասիրվում են տարբեր լիգանդների և ԴՆԹ-ի միջև փոխազդեցությունները կենսաքիմիական և կենսաբժշկական նպատակներով: ԴՆԹ-ի տարբեր հատվածներին կապվող հետերոցիկլիկ միացությունների հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ այդ միացությունները կարող են ազդել գենային արտահայտման վրա` ինհիբիցելով կարգավորող սպիտակուցների կապումը ԴՆԹ-ին»:

 

Տիկին Ղազոյանը փաստեց, որ այս աշխատանքները հանդիսանում են ԴՆԹ-ի ջրային և ջուր-օրգանական լուծույթների՝ իրենց կողմից կատարվող ուսումնասիրությունների շարունակությունը. «Մեր նախկին հետազոտություններում ցույց  է տրվել, որ ԴՆԹ-ի դենատուրացիայի ընթացքի վրա որոշակի ազդեցություն ունի  ջուր-օրգանական խառը լուծիչների որակական և քանակական բաղադրությունը, որտեղ որպես օրգանական բևեռային լուծիչներ օգտագործվել են դիալկիլսուլֆօքսիդները»:

 

«Նախկինում արված աշխատանքները ցույց են տվել, որ ԴՆԹ-ի  կառուցվածքային փոփոխությունների վրա որոշակի ազդեցություն ունեն հավելանյութերը, որոնք որպես լիգանդներ կարող են կապվել  ԴՆԹ-ի փոքր ակոսներին, ըստ որում՝ ԴՆԹ-ի հետ կապման վրա ազդում են մի շարք գործոններ՝ սուլֆօքսիդների առկայությունը, միջավայրի իոնական ուժը, կատիոնի բնույթը: Իրականացրել ենք նաև խառը լուծիչներ պարունակող միցելային համակարգերի ծավալային և տրանսպորտային հատկությունների ուսումնասիրություններ»,- ասաց Հեղինե Ղազոյանը:

 

Ուսումնասիրություններն իրականացնելու համար գիտական խումբը կիրառելու է խտաչափության, մածուցիկաչափության, մակերևութային լարվածության, սպեկտրաչափական՝ էլեկտրոնային կլանման, ֆլուորեսցենցիայի, ինչպես նաև  ֆլուորեսցենցիայի անիզոտրոպիայի և ինֆրակարմիր սպեկտոսկոպիայի մեթոդներ: Թվարկված բոլոր մեթոդների կիրառումը, ըստ հետազոտողների, հնարավոր է իրականացնել ԵՊՀ ֆիզիկական և կոլոիդ քիմիայի ամբիոնում:

 

Ի դեպ, հետազոտությունն իրականացնող գիտական խմբում ընդգրկված են ինչպես փորձառու գիտնականներ, այնպես էլ երիտասարդ գիտաշխատողներ:

 

Հեղինե Ղազոյանը մեզ հետ զրույցում ասաց, որ ուսումնասիրություններից ստացված տվյալները կամփոփվեն և կհրատարակվեն գիտական հոդվածների ձևով: Նախատեսվում են նաև մասնակցություններ համապատասխան ոլորտի տարբեր միջազգային գիտաժողովներին և սեմինարներին:

 

Քնար Միսակյան