Օրացույց

Հեղինակի որոնում

Ա | Բ | Գ | Դ | Ե | Զ | Է | Ը | Թ | Ժ | Ի | Լ | Խ | Ծ | Կ | Հ | Ձ | Ղ | Ճ | Մ | Յ | Ն | Շ | Ո | Չ | Պ | Ջ | Ռ | Ս | Վ | Տ | Ր | Ց | ՈՒ | Փ | Ք | Օ | Ֆ

Նորություններ

 

Տեղեկացնենք, որ մրցույթին ներկայացված 32 հայտից հաղթող են ճանաչվել 11-ը, որից 4-ը Երևանի պետական համալսարանի ասպիրանտներ են՝ Մաթեմատիկայի և մեխանիկայի ֆակուլտետի ասպիրանտ Արշակ Մինասյանը, Ֆիզիկայի ֆակուլտետի ասպիրանտ Տիգրան Պետրոսյանը, Կենսաբանության ֆակուլտետի ասպիրանտ Ռազմիկ Սարգսյանը և Ռադիոֆիզիկայի ֆակուլտետի ասպիրանտ Արեգ Հունանյանը:

Նա 1964-ին գերազանցությամբ ավարտել է Կիևի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի ռադիոէլեկտրոնիկայի ֆակուլտետը, 1970 թ. պաշտպանել է թեկնածուական, իսկ 1977-ին՝ դոկտորական ատենախոսությունները: 1990-ին ընտրվել է ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ, այնուհետև 1996-ին՝  ակադեմիկոս:

 

Վլադիմիր Հարությունյանը ՀՀ ճարտարագիտական ակադեմիայի, ինչպես նաև միջազգային գիտական բազմաթիվ միությունների անդամ է: ՀՀ գիտությունների ազգային ակադեմիայի ֆիզիկայի և աստղաֆիզիկայի բաժանմունքի բյուրոյի ու Գիտությունների ակադեմիաների միջազգային ասոցիացիայի «Ֆունկցիոնալ նյութեր էլեկտրոնիկայի» գիտական խորհրդի կազմում է:

 

Ակադեմիկոսը 1992 թվականից ՀՀ ԳԱԱ «Известия НАН Армении. Физика» ամսագրի գլխավոր խմբագիրն է, որը Շպրինգեր (Գերմանիա) հրատարակչական կազմակերպության կողմից  «Journal of Contemporary Physics» անվանմամբ հրատարակվում է նաև անգլերեն:

 

Նրա խմբագրությամբ արդեն տասներեք տարի լույս է տեսնում «Armenian Journal of Physics» էլեկտրոնային ամսագիրը: Պարոն Հարությունյանը «Նանոբժշկություն, նանոտեխնոլոգիա և նանոնյութեր» միջազգային ամսագրի խմբագիրներից մեկն է, արտասահմանում հրատարակվող 6 և ՀՀ-ում 2 ամսագրերի խմբագրական խորհուրդների անդամ:

 

1965 թվականից ՀՀ վաստակավոր գիտնականն աշխատել է Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի ռադիոֆիզիկայի և էլեկտրոնիկայի ինստիտուտում: 1977-ի դեկտեմբերից մինչև 2018 թ.  աշխատել է ԵՊՀ-ում ՝ որպես Կիսահաղորդիչների ֆիզիկայի և միկրոէլեկտրոնիկայի ամբիոնի վարիչ:

 

Ներկայումս  այդ ամբիոնի պատվավոր վարիչն է: 1977 թվականից առ այսօր ղեկավարում է ԵՊՀ կիսահաղորդչային սարքերի և նանոտեխնոլոգիաների գիտական կենտրոնը: Վլադիմիր Հարությունյանի և գործընկերների ուշադրության կենտրոնում են կիսահաղորդիչների հետ էլեկտրոլիտների, գազերի և հեղուկ բյուրեղների  բաժանման սահմանում ընթացող տարբեր երևույթները:

Նա իր գործընկերների հետ մեծ ներդրում ունի նաև ենթակարմիր, անդրամանուշակագույն և ԳԲՀ սպեկտրալ տիրույթներում աշխատող ֆոտոընդունիչների ու տարբեր տվիչների ստեղծման ոլորտում:

 

Ակադեմիկոսը մեծ ուշադրություն է դարձնում միջազգային համագործակցությանը: Նա հրատարակել է մոտ 100 հոդված, համագործակցելով օտարերկրյա գիտնականների հետ, ստացել 6 համատեղ արտոնագրեր, ինչպես նաև երկարատև գիտական ուղևորությունների է մեկնել ԱՄՆ, Ֆրանսիա, Գերմանիա, Իտալիա, Մեծ Բրիտանիա, Չեխիա և Ռումինիա, բազմիցս մասնակցել է գիտաժողովների (ներառյալ հրավիրված զեկուցումներով):

 

 ԵՊՀ պատվավոր վարիչի գլխավորած ամբիոնում և կենտրոնում իրականացվել են գիտական ծրագրեր ավելի քան 20 արտասահմանյան դրամաշնորհների շրջանակում:

 

ԵՊՀ-ում առաջարկվել են նոր սարքեր, տեխնոլոգիաներ և չափման մեթոդներ, որոնցից շատերը պաշտպանված են Հայաստանի և Ռուսաստանի Դաշնության 54 արտոնագրերով ու հեղինակային իրավունքի վկայագրերով:

 

Մի շարք արդյունքներ ներդրվել են Հայաստանում, Մոսկվայում և Սանկտ-Պետերբուրգում: Նշված բոլոր ոլորտներում ակադեմիկոսը հրատարակել է բազմաթիվ մենագրություններ, գրքեր, դասագրքեր, տպագրված է 10 համատեղ մենագրություններում, 30 ակնարկ հոդվածում, գիտական ամսագրերում և գիտաժողովների նյութերում (ավելի քան 550 հոդված և զեկուցում):

 

Նրա բազմաթիվ աշխատություններ բարձր գնահատականի են արժանացել աշխարհի առաջատար գիտնականների, ներառյալ Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ Ն. Ն. Սեմենովի և Ժ. Ի. Ալֆերովի կողմից: Միջազգային գիտաչափական կազմակերպությունները հայտնում են նրա կատարած աշխատանքների վրա 3600 հղումների և վերջին 25 տարվա ընթացքում արտերկրում դրանց ընթերցումների 65 հազարի մասին:

 

Արդյունավետ գիտական գործունեության հետ միաժամանակ Վ. Հարությունյանը միշտ ուշադրության կենտրոնում է պահել աշխատակազմի շարունակական վերապատրաստման խնդիրները: ԵՊՀ-ում տարբեր տարիների ընթացքում նա դասախոսություններ է կարդացել կիսահաղորդիչների և կիսահաղորդչային սարքերի ֆիզիկայի, միկրո- և նանոէլեկտրոնիկայի, տվիչների ֆիզիկայի վերաբերյալ:

 

Ակադեմիկոսը գիտությունների 6 դոկտորների գիտական խորհրդատուն է և ավելի քան 30 թեկնածուական թեզերի գիտական ղեկավարը: Միայն Հայաստանում ակադեմիկոս Հարությունյանի նախաձեռնությամբ կազմակերպել են համամիութենական 6 և միջազգային 12 գիտաժողովներ: Նրա ուսանողների և գործընկերների թվում կան ՀՀ ԳԱԱ արտասահմանյան անդամ և ՀՀ նախագահի մրցանակի 7 դափնեկիր:

 

Գիտության և կադրերի պատրաստման ոլորտում նվաճումների համար ակադեմիկոսին շնորհվել է կառավարության մրցանակ՝ «Ա. Շիրակացի» մեդալ: Պարգևատրվել է ՀՀ կրթության և գիտության նախարարության, ՀՀ ճարտարագիտական ակադեմիայի, Երևանի պետական և Օդեսայի համալսարանների, Ջրածնային էներգիայի միջազգային ասոցիացիայի ոսկե մեդալներով, ինչպես նաև ՌԴ ԳԱ և Մոսկվայի պետական համալսարանի մեդալներով և այլն:

 

Գիտական դպրոցի և միջազգային հարաբերությունների ձևավորման, ինչպես նաև գիտական բարձր մակարդակի և իրականացվող աշխատանքների արդիականության ապահովման համար մեծ նշանակություն ունեն Հարությունյանի անձնական հատկությունները՝  հարուստ գիտելիքները, խորաթափանցությունը, քրտնաջան աշխատանքը, նվիրվածությունը, անսպառ էներգիան աշխատանքի մեջ, սկզբունքայնությունը, պատասխանատվությունը՝ զուգորդված բարի կամքի հետ:

 

Շնորհավորելով Վլադիմիր Հարությունյանին ծննդյան 80-ամյակի առթիվ ՝ մաղթում ենք նրան քաջառողջություն, երջանկություն, նոր հաջողություններ աշխատանքում՝ ի շահ Հայաստանում գիտության և բարձրագույն կրթության զարգացման:

 

Տեղեկացնենք, որ IMC միջազգային ուսանողական մաթեմատիկական օլիմպիադան առաջին անգամ անցկացվում էր առցանց եղանակով՝ պայմանավորված աշխարհում տիրող համաճարակային իրավիճակով:

Այն համախմբել էր աշխարհի 134 համալսարանների ավելի քան 500 ուսանողի:

ԵՊՀ թիմը ներկայացնող 7 մասնակիցները Մաթեմատիկայի և մեխանիկայի ու Ինֆորմատիկայի և կիրառական մաթեմատիկայի ֆակուլտետների ուսանողներն էին:

 

Թիմի անդամներից մի քանիսին մենք նախկինում արդեն անդրադարձել ենք՝ ներկայացնելով մաթեմատիկական միջազգային օլիմպիադաներում ցուցաբերած նրանց լավագույն արդյունքներն ու գրանցած հաջողությունները:

ysu.am-ը զրուցեց IMC միջազգային ուսանողական մաթեմատիկական օլիմպիադայի ոսկե մեդալակիր, Ինֆորմատիկայի և կիրառական մաթեմատիկայի ֆակուլտետի այս տարվա շրջանավարտ Վահագն Ալթունյանի հետ, որը պատմեց օլիմպիադային մասնակցելու իրենց մտադրության, օլիմպիադայի՝ առցանց եղանակով անցկացման թվացյալ դժվարությունների և, իհարկե, իրենց հաղթանակած թիմի ձեռքբերման մասին:

 

«Հունիսի վերջին անցկացվեց օլիմպիադայի ընտրական առցանց փուլը, որի արդյունքով որոշվեց ԵՊՀ թիմի կազմը։ Դրան հաջորդեցին մոտ մեկ ամիս տևած ինտենսիվ պարապմունքները։ Օլիմպիադան անցկացվեց երկու օր՝ հուլիսի 26-ին և 27-ին։ Յուրաքանչյուր օրվա համար տրված էր 4 խնդիր»,- տեղեկացրեց Վահագնը:

Վերջինս հավաստիացրեց, որ չնայած օլիմպիադայի առցանց անցկացման եղանակին՝ այդուհանդերձ կազմակերպչական նկատելի թերացումներ չեղան. ավելին՝ առցանց տարբերակով առաջին անգամ կազմակերպված օլիմպիադան, ըստ մասնակցի, հաջողված էր:

«Օլիմպիադային կարող էին մասնակցել բակալավրիատի 1-4-րդ կուրսի ուսանողները: Մեր թիմի անդամներից 4-ն այս տարի ստացան բակալավրի աստիճան, ուստի սա մեր վերջին օլիմպիադան էր,- նշեց մեդալակիրը և վստահեցրեց,- մեր մասնակցությունն օլիմպիական շարժմանը չի դադարելու, քանի որ մեր ավագ ընկերների օրինակով մենք էլ շարունակելու ենք քաջալերել և օգնել մեր կրտսեր ընկերներին, որպեսզի նրանք կրկնեն և նույնիսկ գերազանցեն մեր գրանցած հաջողությունները»։

 

Վերոնշյալ միտքն էլ, ըստ Վահագնի, ամփոփում է թիմային միասնականության գաղափարը. «Հենց այս նշանաբանով են պայմանավորված թիմային միասնականությունը և մեր շարունակական ձեռքբերումների գրավականը»:

 

Զրույցի վերջում մեդալակիրը շնորհակալություն հայտնեց թիմի ղեկավարներ Կարեն Քեռյանին, Վազգեն Միքայելյանին և Ալբերտ Գևորգյանին՝ թիմն ըստ արժանվույն նախապատրաստելու և վերջինիս աջակցելու համար: 

 

Անգին Խաչատրյան

Նշենք, որ «Նյութեր հին և միջնադարյան մերձսևծովյան հնագիտության և պատմության վերաբերյալ» (Մոսկվա-Տյումեն-Նիժնի Նովգորոդ) հանդես-տարեգիրքը ՌԴ-ում հրատարակվող միակ գիտական հանդեսն է, որն ունի հին և միջնադարյան Հայաստանին վերաբերող առանձին բաժին: Այն ընդգրկված է «Web of Science»-ի բազայում և աշխարհի բազմաթիվ նշանավոր գրադարանների էլեկտրոնային կայքերում: Հանդեսի խմբագրական կազմում ընդգրկված են նշանավոր գիտնականներ աշխարհի 10 երկրներից: Մշտական խմբագրական խորհրդում կան 17 երկրների (Հայաստան, Բելգիա, Բուլղարիա, Գերմանիա, Հունաստան, Դանիա, Եգիպտոս, Իսրայել, Հնդկաստան, Իտալիա, Մոլդովա, Ղազախստան, Լեհաստան, Ռուսաստան, ԱՄՆ, Ուկրաինա, Ֆրանսիա)՝ հին աշխարհի և միջնադարի պատմության հանրահայտ գիտնականներ: Հայաստանի Հանրապետությունը ներկայացնում է ԵՊՀ դոցենտ Հակոբ Հարությունյանը: Հանդեսի խմբագիրն է Մոսկվայի պետական համալսարանի հին աշխարհի պատմության ամբիոնի վարիչ, պ.գ.դ., պրոֆեսոր Ս. Յու. Սապրիկինը, պատասխանատու քարտուղարը՝ Նիժնի Նովգորոդի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետի դասախոս, պ.գ.թ., դոցենտ Մ. Մ. Չորեֆը:

Մենք զրուցել ենք ԵՊՀ դոցենտ Հակոբ Հարությունյանի հետ գիտական ամսագրում լույս տեսած հոդվածի ու վերջինիս գիտական նշանակության, ինչպես նաև հայտնի ամսագրի հետ ունեցած համագործակցության մասին:

- Պարո՛ն Հարությունյան, վաղո՞ւց եք համագործակցում գիտական ամսագրերի և հանդեսների հետ:

- Այո՛, վաղուց: Իմ հոդվածները հիմնականում տպագրվում են օտարերկրյա գիտական մամուլում: Ահա, օրինակ, «Նյութեր հին և միջնադարյան մերձսևծովյան հնագիտության և պատմության վերաբերյալ» գիտական հանդեսը լույս է տեսել 11 անգամ, որտեղ պարբերաբար հրատարակվել են նաև իմ հոդվածները:

- Ի՞նչ հոդված եք ներկայացրել այս անգամ և ի՞նչ աղբյուրներից եք օգտվել:

- Այս համարում տպագրվել է «Ընդհանուր Ասիայի երեսուներեքերորդ երկիրը՝ ըստ «Հին հայկական աշխարհագրության». Արի՞ք (Արիանա-Արիա), թե՞ Պարթևստան» հոդվածը: Այն ունի գիտական մեծ կարևորություն: Հիմնականում հիմնվել եմ «Աշխարհացույցում» Արիք-Պարթևստանի մասին գոյություն ունեցած տվյալների վերլուծության վրա: Այժմ առավել ընդունված է, որ «Աշխարհացույցը» V դարում գրել է Մովսես Խորենացին, ապա՝ լրացրել Անանիա Շիրակացին VII դարում: Սա հաշվի առնելով՝ մասամբ օգտագործել եմ նաև Խորենացու «Հայոց պատմությունում» Պարթևստանի մասին եղած վկայությունները:

- Ո՞րն է հոդվածի գիտական նպատակը:

- Հոդվածի շարադրման ամենակարևոր նպատակներից է գիտական հանրությանն ապացուցել, որ Պարթևական պետության կազմավորման մասին գիտության մեջ գոյություն ունեցող տեսակետները պետք է վերանայել: Մինչև այսօր ուսումնասիրողները, հենվելով միայն հունահռոմեական պատմիչների վկայությունների վրա, համարում են, որ առկա է այդ պետության կազմավորման երեք տեսակետներ, սակայն դրանց պետք է ավելացնել նաև չորրորդը՝ հաշվի առնելով Մովսես Խորենացու «Աշխարհացույցի» և «Հայոց պատմության» մեջ տեղ գտած վկայությունները: Ավելացնեմ, որ հիմնվելով մեր Պատմահոր վկայությունների վրա՝ կարելի է գրել տասնյակ դոկտորական և թեկնածուական ատենախոսություններ:

 

Մարինե Առաքելյան

- Պարո՛ն Թռչունյան, ի՞նչ է կորոնավիրուսը: Ի՞նչ է հայտնի դրա վերաբերյալ:

 

- Կորոնավիրուսները, ինչպես մյուս վիրուսները, բնության մեջ շատ տարածված մասնիկներ են: Դրանք բաղկացած են հիմնականում սպիտակուցներից ու նուկլեինաթթուներից և բազմապատկվում են միայն կենդանի օրգանիզմների բջիջներում: 19-րդ դարի վերջին՝ վիրուսների հայտնաբերումից հետո, շատ ժամանակ է անցել, և կուտակվել է հսկայական գիտական տեղեկատվություն, որը վկայում է, որ վիրուսները եղել են, կան և կլինեն: Դրանք առաջացնում են մարդու լուրջ հիվանդություններ, և հետևաբար միշտ պետք է պատշաճ ուշադրություն դարձնել վիրուսների տարածումը սահմանափակելու վրա: Սխալ է կարծել, թե դրանք ինչ-որ տեղ կվերանան: Ո՛չ, դրանք միայն կփոփոխվեն՝ ենթարկվելով մուտացիայի։ ՌՆԹ պարունակող վիրուսները, ինչպիսիք են կորոնավիրուսները, մեծ հաճախականությամբ ձևափոխվում են և առաջացնում նոր վարակիչ հիվանդություններ: Գրիպի և շնչառական այլ վիրուսների ուսումնասիրության փորձը և դրանց դեմ պայքարը թույլ է տալիս միանշանակ խոսելու այդպիսի պնդման մասին: Կորոնավիրուսային հիվանդությամբ այսօր համեմատաբար քիչ ծանր դեպքեր կան, և մահացությունը դիտվում է հիմնականում ուղեկցող  հիվանդություններ ունեցող վարակակիրների շրջանում: Համոզված եմ, որ շուտով ամեն ինչ կանցնի, և մենք հաջողությամբ դուրս կգանք այս իրավիճակից:

 

- Ի՞նչ միջոցառումներ պետք է արվեն այս ընթացքում: Պարետատան կողմից իրականացվող սահմանափակումներն արդարացվա՞ծ են:

 

- Նախևառաջ անհրաժեշտ է դադարեցնել կորոնավիրուսային վարակի տարածմամբ և խիստ սահմանափակող միջոցառումների հետևանքով առաջացած խուճապը: Ես լիովին համաձայն եմ կառավարության հետ, որ անհրաժեշտ է բնակչությանը տեղեկացնել միայն պաշտոնական տվյալների և գիտականորեն հիմնավորված միջոցառումների մասին, քանի որ բնակչության մեծ մասը չի կարողանում ընկալել և վերլուծել տրամադրվող տարաբնույթ տեղեկատվությունը: Խիստ կարանտինն անհրաժեշտ է վիրուսի տարածումը սահմանափակելու համար, բայց սա ժամանակավոր միջոց է: Անհնար է ամեն ինչ երկար ժամանակով սահմանափակել: Ներկա իրավիճակից պետք է եզրակացնել, որ գլխավորը համալիր կանխարգելիչ միջոցառումներն են, որոնցից են հիգիենայի կանոնների պահպանումը, առողջ ապրելակերպի ապահովումը, կարանտինը, բնակչության պատվաստումը (համապատասխան պատվաստանյութի առկայության դեպքում), և որոնք, ինչպես ամբողջ աշխարհում, բավականաչափ արդյունավետ չեն իրականացվում:  Հետևանքը ստեղծված իրավիճակն է: Անհրաժեշտ է մանրէաբանության, վիրուսաբանության, վարակիչ հիվանդությունների և համաճարկաբանության բնագավառների ավելի շատ գիտնականներ և մասնագետներ ներգրավել՝ ոչ միայն բնակչությանը տեղեկացնելու և իրավասու միջոցառումներ մշակելու ու ձեռնարկելու, այլև կորոնավիրուսային վարակով ստեղծված իրավիճակի վերլուծության, վիրուսային և այլ վարակների դեմ պայքարի նոր ձևեր ու լուծումներ գտնելու նպատակով ՝ հաշվի առնելով այս վիրուսների հատկությունները և կենդանի օրգանիզմների հետ դրանց փոխազդեցության առանձնահատկությունները: Դժբախտաբար, սրա մասին քիչ է խոսվում:

 

- Ստեղծված իրավիճակից ի՞նչ եզրակացություն կարելի է անել:

 

- Այն, որ անիմաստ խոսակցությունները պատվաստանյութերի ցածր արդյունավետության մասին, շենքերի և շինությունների, տրանսպորտային միջոցների և փողոցների ոչ սանիտարական վիճակը, սննդամթերքի մանրէաբանական անվտանգության պատշաճ վերահսկողության բացակայությունը և այլն վաղ, թե ուշ տալիս են իրենց բացասական հետևանքները: Երկար տարիներ ոչ ոք չէր խոսում, օրինակ, ձեռքերը լվանալու մասին, և միայն հիմա սկսեցին նշել այն: Այնինչ անհրաժեշտ է մանկուց սովորեցնել երեխաներին․դեռ նախադպրոցական հաստատություններում և լրատվամիջոցների օգնությամբ: Այն, ինչ հիմա արվում է, միշտ պետք է արվի: Բացի դրանից՝ բնապահպանական միջոցառումների նկատմամբ ուշադրությունը պետք է կտրուկ բարձրացվի, հակառակ դեպքում հետևանքները շատ ավելի վատ կարող են լինել: Կարելի է ասել, որ բնությունը «պատասխան» է տալիս իր խնդիրներին անբավարար ուշադրություն դարձնելու համար: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո, ինչպես Նոբելյան դասախոսության ժամանակ նշել է ամերիկացի մանրէաբան Վաքսմանը, ավելի դաժան պատերազմ է սկսվելու միկրոօրգանիզմների և մարդկանց, վիրուսների և մարդկանց միջև: Եվ այդ պատերազմում ելքի համար մեծ պատասխանատվություն են կրելու կառավարությունները: Կանխարգելիչ միջոցառումների և բնապահպանական խնդիրների լուծման համար միջոցներ խնայել չի կարելի։

 

Քնար Միսակյան